Coraz więcej polskich przewodników górskich – w szczególności Przewodników Tatrzańskich III klasy – zadaje sobie pytanie, czy i na jakich zasadach mogą legalnie oprowadzać turystów po słowackiej stronie Tatr, w Niżnych Tatrach lub w Fatrze, zwłaszcza jeśli chodzi wyłącznie o letnie wycieczki po znakowanych szlakach.

Ten artykuł powstał na podstawie:

  • oficjalnej korespondencji ze słowacką organizacją przewodnicką,
  • obowiązujących słowackich ustaw i rozporządzeń,
  • oraz praktyki stosowanej przez słowackie instytucje.

1. Gdzie może oprowadzać Przewodnik Tatrzański III klasy?

🇵🇱 Polska

Przewodnik Tatrzański III klasy posiada uprawnienia do:

  • odpłatnego prowadzenia grup po polskich Tatrach,
  • wyłącznie po znakowanych szlakach turystycznych,
  • bez użycia technik linowych i bez poruszania się poza szlakami,
  • w ramach działalności komercyjnej.

Zakres ten obowiązuje wyłącznie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Obszar uprawnień przewodnika górskiego tatrzańskiego

🇸🇰 Słowacja

Po stronie słowackiej sytuacja wygląda zupełnie inaczej.

Zgodnie z jednoznaczną odpowiedzią słowackiej strony horskysprievodca.eu:

„Aktuálne nie je možné Vaše vzdelanie uznať, to je platné iba v Poľskej republike a je viazané na horskú oblasť, kde ste si kurz robili.”

Oznacza to, że polskie uprawnienie Przewodnik Tatrzański III klasy nie jest uznawane na Słowacji, nawet jeśli:

  • prowadzisz wyłącznie latem,
  • chodzisz tylko po znakowanych szlakach,
  • nie używasz liny, nie prowadzisz wspinaczki ani turystyki zimowej.

W praktyce oznacza to zakaz legalnego prowadzenia odpłatnych wycieczek:

  • w Tatrach słowackich,
  • w Niżnych Tatrach,
  • w Małej i Wielkiej Fatrze,

bez spełnienia słowackich lub międzynarodowych wymogów.

2. Dlaczego nie działa „uznanie kwalifikacji” przez urząd?

Na Słowacji horská sprievodcovská činnosť jest zawodem regulowanym i wymaga:

  • viazanej živnosti,
  • potwierdzonej odbornej spôsobilosti.

Nie istnieje:

  • uproszczona procedura,
  • automatyczne uznanie kwalifikacji z innego kraju,
  • ani European Professional Card (EPC) dla tego zawodu.

„Okresný úrad na Slovensku Vaše vzdelanie nemôže uznať, ak sa tak stane, tak je to porušením zákona 544/2002 Z.z.”

Jedynym organem uprawnionym do merytorycznej oceny kwalifikacji jest
Slovenská asociácia horských sprievodcov (SAHS).

„Každý uchádzač o uznanie kvalifikácie musí byť najskôr posúdený a schválený SAHS.”

3. Czy możliwe jest częściowe uznanie polskich uprawnień?

Nie.

SAHS wprost wskazuje:

„Takže odpoveď je vo vašom prípade a s Vašim vzdelaním NIE je možné urobiť akékoľvek uznania kvalifikácie!”

Jedyną sytuacją, w której zagraniczne wykształcenie może być w ogóle rozpatrywane, jest posiadanie międzynarodowej kwalifikacji IML (UIMLA).

4. IML zdobyte za granicą – ważne ostrzeżenie

Wiele osób próbuje:

  • zrobić kurs IML szybciej za granicą,
  • a następnie „wrócić do kraju” i otworzyć działalność na Słowacji.

SAHS wyraźnie przed tym ostrzega:

„Je to trocha zložitejšie… aby sa uchádzači vyhli nepríjemným zisteniam, keď budú mať ukončený kurz, v ruke zahraničný certifikát a živnosť na Slovensku im nebude umožnené otvoriť.”

Samo posiadanie certyfikatu IML nie daje automatycznego prawa do pracy na Słowacji.

5. Co jest wymagane przy IML zdobytym za granicą?

Osoba z certyfikatem IML (UIMLA) zdobytym poza Słowacją musi:

  1. Spełnić wymogi prawa słowackiego:
    • Zákon č. 544/2002 Z.z. o Horskej záchrannej službe,
    • Vyhláška MV SR č. 97/2016 Z.z.,
    • Zákon č. 422/2015 Z.z. (uznawanie kwalifikacji w UE).
  2. Wykazać praktykę zawodową:
    • minimum 3 lata ciągłej praktyki w kraju zdobycia kwalifikacji
      lub
    • równoważnie w ciągu ostatnich 10 lat.
  3. Poddać się procedurze weryfikacyjnej SAHS, która może obejmować:
    • egzaminy różnicowe (lato + zima),
    • obowiązek uzupełnienia brakujących modułów (np. via ferraty, narty).

Koszty orientacyjne:

  • weryfikacja i wydanie osvedčenia SAHS: 500 €,
  • egzaminy różnicowe: ok. 400–600 € za dzień,
  • w razie braków – dodatkowe kursy i ponowne opłaty.

6. Czy istnieje wariant „tylko latem i tylko po szlakach”?

Nie.

Słowacki system nie przewiduje uproszczonej licencji wyłącznie na:

  • lato,
  • znakowane szlaki,
  • łatwy teren.

Nawet w definicji IML (UIMLA) działalność obejmuje szeroki zakres kompetencji, a warunkiem wykonywania zawodu jest ważne osvedčenie SAHS lub UIMLA.

7. IML (UIMLA) a UIAGM – podstawowa różnica

IML – International Mountain Leader (UIMLA)

  • znakowane szlaki (latem i zimą),
  • teren do I UIAA bez asekuracji,
  • śnieg: rakiety, narty biegowe i turowe,
  • brak alpinizmu i wspinaczki.

UIAGM / IFMGA – Międzynarodowy przewodnik wysokogórski

  • poruszanie się poza szlakami,
  • wspinaczka skalna, lodowa i mikstowa,
  • skialpinizm w terenie wysokogórskim,
  • pełna działalność alpejska.

To dwa różne zawody i dwa różne systemy szkolenia.

8. Co grozi za nielegalne oprowadzanie po Słowacji?

Ponieważ działalność przewodnicka jest regulowana, prowadzenie wycieczek bez wymaganych uprawnień może skutkować:

  • postępowaniem administracyjnym,
  • grzywną,
  • zakazem wykonywania działalności,
  • brakiem ochrony ubezpieczeniowej w razie wypadku,
  • odpowiedzialnością cywilną i karną.

„Okresný úrad… ak by uznal kvalifikáciu bez posúdenia SAHS, išlo by o porušenie zákona.”

9. Podsumowanie – najważniejsze fakty

  • Przewodnik Tatrzański III klasy może legalnie oprowadzać wyłącznie w Polsce.
  • Na Słowacji nie wolno prowadzić odpłatnych wycieczek, nawet tylko po znakowanych szlakach, bez słowackiego lub międzynarodowego (UIMLA) uprawnienia.
  • Polskie uprawnienia nie podlegają uznaniu.
  • Jedyną realną drogą jest IML (UIMLA) lub pełny kurs słowacki.
  • O uznaniu kwalifikacji decyduje wyłącznie SAHS.

Informacja dla klientów

Jeżeli podczas wycieczki nie przekraczamy granicy na stronę słowacką, działamy w pełni legalnie zgodnie z polskimi przepisami.
Przekroczenie granicy w ramach odpłatnego prowadzenia grupy wymaga zupełnie innych uprawnień.

Co na to prawo unijne i European Professional Card (EPC)?

W dyskusjach o możliwości oprowadzania po Słowacji często pojawiają się argumenty w stylu:
„przecież w UE obowiązuje swoboda świadczenia usług” albo „jest coś takiego jak EPC”.
Warto więc jasno wyjaśnić, co faktycznie mówi prawo Unii Europejskiej – i dlaczego w tym przypadku nie zmienia ono stanowiska SAHS.

1. Swoboda świadczenia usług w UE – ale z wyjątkiem zawodów regulowanych

Prawo Unii Europejskiej rzeczywiście gwarantuje:

  • swobodę świadczenia usług,
  • swobodę przepływu osób,
  • uznawanie kwalifikacji zawodowych.

Jednak wszystkie te zasady mają wyjątki, a jednym z nich są zawody regulowane.

Zawód horský sprievodca / horská sprievodcovská činnosť na Słowacji:

  • jest formalnie zawodem regulowanym,
  • wymaga określonych kwalifikacji,
  • jest powiązany z bezpieczeństwem publicznym (ochrona życia i zdrowia w górach).

➡️ Prawo UE pozwala państwom członkowskim:

  • utrzymywać własne systemy licencjonowania,
  • weryfikować kwalifikacje zagraniczne,
  • wymagać egzaminów różnicowych lub stażu adaptacyjnego.

To nie jest luka prawna – to świadoma konstrukcja prawa UE.

2. Dyrektywa 2005/36/WE – kluczowy akt unijny

Podstawowym aktem prawnym UE jest dyrektywa 2005/36/WE o uznawaniu kwalifikacji zawodowych.

Dyrektywa:

  • nie wprowadza automatycznego uznawania wszystkich zawodów,
  • rozróżnia:
    • zawody harmonizowane (np. lekarz),
    • zawody regulowane krajowo (np. przewodnik górski).

Dla zawodów regulowanych lokalnie:

  • państwo przyjmujące ma prawo sprawdzić program szkolenia,
  • może stwierdzić istotne różnice w kwalifikacjach,
  • może nałożyć środki kompensacyjne:
    • egzamin,
    • staż,
    • dodatkowe szkolenie.

➡️ Dokładnie na tej podstawie działa SAHS.

3. Dlaczego European Professional Card (EPC) tu nie działa?

European Professional Card (EPC) to procedura administracyjna, a nie „uniwersalna licencja”.

Kluczowe fakty:

  • EPC nie istnieje dla wszystkich zawodów.
  • EPC działa tylko dla kilku profesji, m.in.:
    • pielęgniarka,
    • farmaceuta,
    • fizjoterapeuta,
    • agent nieruchomości,
    • przewodnik górski.

SAHS wprost wskazuje:

dla horskej sprievodcovskej činnosti nie je vydaný EPC

Czyli:

  • nie ma europejskiej karty zawodowej dla IML / przewodnika górskiego,
  • nie da się „ominąć” SAHS przez EPC,
  • procedura EPC nie ma tu zastosowania.

4. Czy SAHS może „blokować” obywateli UE?

Krótka odpowiedź: nie, ale może ich weryfikować

Z punktu widzenia prawa UE:

  • SAHS nie może dyskryminować ze względu na obywatelstwo,
  • ale może stosować identyczne wymogi wobec wszystkich:
    • Słowaków,
    • Polaków,
    • Czechów,
    • innych obywateli UE.

I dokładnie to robi.

W przesłanym tekście SAHS wyraźnie podkreśla:

„Tieto pravidlá platia rovnako pre všetkých uchádzačov, nielen s trvalým pobytom na Slovensku, ale v rámci EÚ.”

To jest zgodne z prawem UE.

5. Dlaczego UE akceptuje taką regulację?

Ponieważ:

  • działalność przewodnika górskiego ma bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo,
  • dotyczy ratownictwa, odpowiedzialności cywilnej i karnej,
  • jest wykonywana w trudnym, wysokiego ryzyka środowisku.

Trybunał Sprawiedliwości UE wielokrotnie potwierdzał, że:

państwa członkowskie mogą utrzymywać surowe wymogi kwalifikacyjne w zawodach związanych z bezpieczeństwem publicznym.

6. Co to oznacza w praktyce dla Przewodnika Tatrzańskiego III klasy?

Fakty, bez mitów:

  • 🇪🇺 Prawo UE nie daje prawa do oprowadzania po Słowacji z automatu.
  • 📄 EPC nie istnieje dla tego zawodu.
  • ⚖️ SAHS działa zgodnie z dyrektywą 2005/36/WE.
  • ❌ Polskie uprawnienia nie podlegają uznaniu.
  • ✅ Jedyna droga unijna to IML (UIMLA) + procedura SAHS.

7. Najkrótsze podsumowanie

Prawo Unii Europejskiej nie znosi słowackich wymogów dla przewodników górskich.
Zawód jest regulowany, EPC nie obowiązuje, a kwalifikacje może weryfikować wyłącznie SAHS.