Przedmiot na kursie przewodnika tatrzańskiego III klasy

To najważniejsza część kursu: praktyka „w realu”. Szkolenie polega m.in. na tym, że kursanci samodzielnie prowadzą wybrane odcinki tras pod kierunkiem instruktora – od briefingu na starcie, przez prowadzenie grupy w marszu i narrację, aż po decyzje w terenie i podsumowanie wyjścia. Każde wyjście kończy się omówieniem, a kursant dostaje konkretne wskazówki do poprawy na kolejnych dniach.

Cele szkolenia (co kursant ma umieć po 60 dniach)

Po zakończeniu szkolenia kursant:

  • planuje trasę (wariant A/B/C) i potrafi ją dopasować do grupy oraz warunków,
  • prowadzi grupę bezpiecznie (tempo, odstępy, ustawienie, przerwy, kontrola liczby osób),
  • umie przekazać wiedzę w terenie (krótko, ciekawie, dopasowane do odbiorcy),
  • podejmuje decyzje w trudnych warunkach (mgła, burza, oblodzenie, zmrok) i potrafi je uzasadnić,
  • potrafi reagować na kryzysy w grupie (panika, konflikt, spadek sił),
  • zna zasady obowiązujące na obszarach chronionych i umie je komunikować,
  • potrafi „domknąć” wycieczkę: wnioski, feedback, raport dla instruktora/organizatora.

Jak wygląda dzień szkoleniowy (standard)

Każdy dzień w terenie zawiera:

  1. Briefing startowy kursanta (cel, czas, trudność, zasady marszu, plan B).
  2. Prowadzenie odcinka (20–60 min): organizacja grupy, tempo, przerwy.
  3. Bloki narracyjne (2–3 krótkie opowieści „w punktach”).
  4. Element decyzyjny (np. zmiana planu, reakcja na warunki, praca z „trudnym uczestnikiem”).
  5. Debriefing (omówienie z instruktorem: plusy, błędy, konkret do poprawy).

Plan wycieczek – 60 dni praktyk terenowych

Etap 1: Fundamenty prowadzenia (dni 1–10) – łatwe trasy, dobra metodyka

  1. Dolina Strążyska – Siklawica
    Cel: briefing startowy, tempo, przerwy, narracja „dla początkujących”.
  2. Dolina Białego + Ścieżka pod Reglami (odcinek)
    Cel: prowadzenie w terenie reglowym, komunikacja w ruchu.
  3. Dolina Kościeliska do schroniska (Ornak w wariancie dłuższym lub Hala Ornak w krótszym)
    Cel: organizacja grupy, logistyka (czas, postoje), zasady TPN.
  4. Dolina Chochołowska (do schroniska)
    Cel: praca z dużą liczbą turystów, kontrola grupy w tłumie.
  5. Nosal (Kuźnice–Nosal–Kuźnicka Polana)
    Cel: krótkie podejście, mikrodecyzje, opowieść o panoramie.
  6. Gubałówka – Butorowy Wierch (spacer grzbietem)
    Cel: przekaz krajoznawczy + praca głosem, przerwy „widokowe”.
  7. Morskie Oko (Palenica–MOK)
    Cel: logistyka autokarowa/parkingi, praca z długą trasą „łatwą”.
  8. Dolina Małej Łąki – Przysłop Miętusi
    Cel: tempo na podejściu, „kontrola ogona”, zasady marszu.
  9. Rusincowa Polana – Gęsia Szyja (wariant łatwiejszy/średni)
    Cel: ocena możliwości grupy, plan B, narracja o krajobrazie.
  10. Zakopane tematycznie (styl zakopiański + cmentarz + centrum)
    Cel: metodyka oprowadzania „miejskiego”, praca w obiekcie.

Etap 2: Orientacja i dłuższe prowadzenie (dni 11–20) – mapy, punkty kontrolne, czas

  1. Dolina Jaworzynki – Polana Jaworzynka
    Cel: orientacja, punkty kontrolne, krótkie bloki narracyjne.
  2. Hala Gąsienicowa (Kuźnice–Murowaniec)
    Cel: prowadzenie 60 min, ustawienie grupy, przerwy w bezpiecznych miejscach.
  3. Czarny Staw Gąsienicowy
    Cel: tempo na stromszym odcinku, komunikaty „techniczne”.
  4. Dolina Pięciu Stawów (wariant przez Roztokę)
    Cel: zarządzanie czasem, plan B, przygotowanie na dłuższy dzień.
  5. Schronisko na Hali Kondratowej
    Cel: praca z mapą i wysokością, narracja „regiel–kosówka–hala”.
  6. Kasprowy Wierch (wariant pieszy / zjazd kolejką jako logistyka)
    Cel: wyjaśnianie zasad, tłok, bezpieczeństwo na grani.
  7. Sarnia Skała (przez Strążyską)
    Cel: prowadzenie w terenie „pół-eksponowanym”, kontrola emocji grupy.
  8. Giewont (tylko w stabilnych warunkach, z mocnym planem B)
    Cel: organizacja w tłumie, komunikaty na odcinkach ubezpieczonych (metodyka).
  9. Czerwone Wierchy – wariant: Małołączniak (z Kiry/Kondratową)
    Cel: praca na grani, wiatr, zarządzanie energią.
  10. Dolina Lejowa / Chochołowska alternatywnie (dzień „rezerwowy”)
    Cel: prowadzenie w słabszej pogodzie + merytoryka „flora/fauna”.

Etap 3: Tatry Zachodnie – teren zróżnicowany, decyzje (dni 21–30)

  1. Ornak (przez Kościeliską)
    Cel: podejście + decyzje „czasowe”, prowadzenie na dłuższym odcinku.
  2. Iwaniacka Przełęcz – Hala Ornak
    Cel: praca z przełęczą, mapy, opis topografii dolin.
  3. Smreczyński Staw
    Cel: edukacja przyrodnicza, zasady ochrony, narracja „bez wykładu”.
  4. Grześ (z Chochołowskiej)
    Cel: pierwsze „szczytowe” prowadzenie bez ekspozycji.
  5. Rakoń lub Wołowiec (w zależności od grupy i warunków)
    Cel: praca na grani, wiatr, progi odwrotu.
  6. Trzydniowiański Wierch (wariant z Chochołowskiej)
    Cel: dobór trasy do kondycji, organizacja przerw.
  7. Kończysty Wierch (dla mocniejszych) / alternatywa: Huciska + edukacja
    Cel: skalowanie trudności pod grupę.
  8. Siwa Polana – Wywierzysko Chochołowskie (tematycznie)
    Cel: „wycieczka tematyczna” (hydrologia/kras), praca z opowieścią.
  9. Dolina Tomanowa / tatrzańskie regle (wariant spokojny)
    Cel: orientacja, praca z mapą, „prowadzenie w ciszy” (kontrola grupy).
  10. Dzień symulacyjny: mgła/utrata orientacji (teren reglowy)
    Cel: procedury zbiórki, nawigacja, komunikacja kryzysowa.

Etap 4: Tatry Wysokie – trudniej, ale metodycznie (dni 31–40)

  1. Morskie Oko – Czarny Staw pod Rysami
    Cel: prowadzenie w tłumie, praca na stromszym podejściu.
  2. Dolina Roztoki – Siklawa (z Pięciu Stawów lub do wodospadu)
    Cel: bezpieczeństwo przy wodzie i mokrych kamieniach.
  3. Szpiglasowy Wierch (dla mocnych) / alternatywa: Szpiglasowa Przełęcz
    Cel: ocena trudności technicznej, komunikaty na trudniejszym szlaku.
  4. Koprowy Wierch (strona słowacka – jeśli organizacja kursu to obejmuje) / alternatywa PL
    Cel: logistyka po stronie SK, praca z panoramą i topografią.
  5. Hala Gąsienicowa – Karczmisko – powrót (dzień „narracyjny”)
    Cel: storytelling, praca z mapą i „co widać”.
  6. Kościelec (tylko dla bardzo przygotowanych) / alternatywa: Zmarzły Staw
    Cel: metodyka na terenie bardziej wymagającym, progi decyzji.
  7. Dolina Waksmundzka / Rusinowa + edukacja (lżejszy dzień)
    Cel: prowadzenie „dla różnych grup” (seniorzy/rodziny – symulacja).
  8. Kasprowy – Goryczkowa – Kuźnice (zejście, praca na kolanach)
    Cel: kontrola tempa w zejściu, profilaktyka urazów.
  9. Dzień scenariuszowy: burza (symulacja komunikatów i planu B)
    Cel: decyzja odwrotu, komunikacja „bez dyskusji w ryzyku”.
  10. Dzień scenariuszowy: zmrok/noc (krótka trasa + nawigacja)
    Cel: organizacja po ciemku, czołówki, bezpieczeństwo i spokój.

Etap 5: Podtatrze, Pieniny, „dni alternatywne” (dni 41–50)

  1. Pieniny: Wąwóz Homole – Wysoka (lub krótszy wariant)
    Cel: prowadzenie poza Tatrami, narracja krajobrazowa.
  2. Pieniny: Trzy Korony
    Cel: tłok, logistyka, praca na punktach widokowych.
  3. Pieniny: Sokolica + przełom Dunajca (punktowo)
    Cel: organizacja czasu, bezpieczeństwo na ekspozycji (w lekkiej formie).
  4. Spisz: Niedzica (zamek) + spacer widokowy
    Cel: oprowadzanie w obiekcie + krótki teren.
  5. Spisz: Jurgów + Czarna Góra (krajoznawczo)
    Cel: prowadzenie autokarowo-piesze, narracja kulturowa.
  6. Orawa: Orawka + punkty widokowe
    Cel: interpretacja dziedzictwa, praca w obiekcie sakralnym.
  7. Gorce: Lubań (lub Turbacz – zależnie od logistyki)
    Cel: „dzień rezerwowy pogodowy”, panoramy i praca z mapą.
  8. Dolina Białki (teren nizinny/górski) – tematycznie hydrologia
    Cel: edukacja przyrodnicza + bezpieczeństwo przy wodzie.
  9. Zakopane: muzeum/obiekt + krótki spacer tematyczny
    Cel: metodyka oprowadzania w obiekcie (dydaktyka, czas, grupa).
  10. Dzień „grupy specjalne” (symulacja): seniorzy/rodziny
    Cel: dopasowanie tempa, przerw, komunikacji, plan B.

Etap 6: Prowadzenie od A do Z + próby egzaminacyjne (dni 51–60)

  1. Kursant planuje cały dzień (łatwy) i prowadzi 2–3 godziny
    Cel: pełna organizacja + briefing + domknięcie.
  2. Kursant planuje dzień średni (hala/przełęcz) – prowadzenie rotacyjne
    Cel: praca na zmianach, współpraca z „zamykającym”.
  3. Symulacja: uczestnik z lękiem wysokości (teren umiarkowany)
    Cel: deeskalacja, bezpieczeństwo, komunikacja krok po kroku.
  4. Symulacja: uraz w terenie (procedury + organizacja grupy)
    Cel: autoratownictwo i łączność (na sucho).
  5. Próba egzaminu: briefing + 45 min prowadzenia + narracja
    Cel: standard egzaminacyjny.
  6. Próba egzaminu: trudniejsze warunki (lub scenariusz „gdyby”)
    Cel: decyzje, plan B, progi odwrotu.
  7. Próba egzaminu: orientacja w terenie + mapówka
    Cel: punkty kontrolne, azymut, logika trasy.
  8. Próba egzaminu: obiekt + teren (hybryda)
    Cel: muzeum/zakład/izba regionalna + krótki spacer.
  9. Egzamin wewnętrzny: kursant prowadzi „od startu do końca” (1/2 dnia)
    Cel: komplet kompetencji (bezpieczeństwo + metodyka + narracja).
  10. Podsumowanie praktyk: raport, mocne strony, plan rozwoju
    Cel: wnioski, standardy, gotowe „gotowce” do pracy.

Moduły dodatkowe do tego planu (do wklejenia pod planem)

Moduł 1: Rotacja ról kursantów (żeby każdy prowadził)

  • Prowadzący odcinek (tempo, bezpieczeństwo, przerwy)
  • Narrator (2–3 krótkie wejścia merytoryczne)
  • Nawigator (mapa/punkty kontrolne/plan B)
  • Zamykający (spójność grupy, sygnały zmęczenia)

Moduł 2: Dziennik praktyk (wymóg zaliczenia)

Każdy dzień: trasa + warunki + co prowadziłem + 3 rzeczy „zadziałało” + 2 „poprawiam” + notatka instruktora.

Moduł 3: Testy praktyczne wplecione w 60 dni

  • Briefing 60 sekund (min. 10 razy)
  • Odcinek 30 minut (min. 10 razy)
  • Scenariusz kryzysowy (min. 5 razy)
  • Mapówka terenowa (min. 5 razy)

Progresja szkolenia (60 dni – układ etapowy)

Etap 1: Fundamenty (dni 1–10)

  • komunikacja i zasady marszu,
  • ustawienie grupy, przerwy w bezpiecznych miejscach,
  • krótkie narracje i praca głosem.

Etap 2: Odcinki dłuższe (dni 11–25)

  • prowadzenie 30–60 min,
  • mapa i orientacja (punkty kontrolne),
  • praca z czasem i buforami.

Etap 3: Trudności i kryzysy (dni 26–40)

  • warunki trudne (mgła, wiatr, opad, oblodzenie – zależnie od sezonu),
  • podejmowanie decyzji (zawrót, plan B),
  • konflikt i stres w grupie.

Etap 4: Prowadzenie „od A do Z” (dni 41–55)

  • kursant prowadzi większą część dnia,
  • logistyka (zbiórki, transport, schronisko),
  • dopasowanie stylu do różnych grup (dorośli/szkolne/specjalne).

Etap 5: Próby egzaminacyjne (dni 56–60)

  • symulacje egzaminu,
  • standaryzacja komunikatów,
  • ocena według arkusza.

Moduły dodatkowe

Moduł A: Arkusz oceny odcinka prowadzonego (instruktor)

Ocena 1–5:

  • Bezpieczeństwo (ustawienie, odstępy, decyzje)
  • Organizacja (tempo, przerwy, kontrola grupy)
  • Komunikacja (jasność, ton, komendy)
  • Narracja (merytoryka, dopasowanie, atrakcyjność)
  • Orientacja (punkty kontrolne, logika trasy)
  • Etyka i kultura osobista
  • Reakcja w trudnych warunkach

Feedback instruktora: 2 mocne strony + 1 konkret do poprawy.

Moduł B: Dziennik praktyk kursanta (wymóg zaliczenia)

Wpis zawiera:

  • data, trasa, warunki (pogoda, tłok),
  • odcinek prowadzony + cel szkoleniowy,
  • „co zadziałało” (3 punkty),
  • „co poprawić” (2 punkty),
  • notatka instruktora.

Moduł C: 10 gotowych komunikatów przewodnickich (must-have)

  • briefing startowy
  • zasady marszu i odstępów
  • plan B / zawrót
  • mgła i zbiórka
  • burza i zejście z grani
  • oblodzenie i zmiana trasy
  • zasady parku (szlaki, śmieci, zwierzęta)
  • uspokojenie osoby w stresie
  • zasady w tłumie i na trudnym odcinku
  • podsumowanie i feedback po wycieczce

Testy i zaliczenia (praktyczne)

Test 1: „Briefing 60 sekund”

Kursant przedstawia:

  • cel i czas dnia,
  • trudność i wymagania,
  • zasady marszu (tempo/odstępy/przerwy),
  • plan B i warunki zmiany planu,
  • prośba o zgłaszanie problemów.

Ocena: jasność, spokój, kompletność, dopasowanie do grupy.

Test 2: „Odcinek prowadzony 30 minut”

Wymagania:

  • utrzymanie grupy w spójności,
  • 1 bezpieczny postój,
  • 2 bloki narracyjne po 60–90 s,
  • wskazanie 2 punktów kontrolnych w terenie.

Ocena: bezpieczeństwo, organizacja, narracja, orientacja.

Test 3: „Warunki trudne – scenariusze”

Losowane sytuacje:

  • mgła i utrata orientacji,
  • burza i konieczność odwrotu,
  • zmrok i spadek tempa,
  • oblodzenie i brak sprzętu,
  • konflikt/panika w grupie.

Ocena: decyzja, komunikacja kryzysowa, organizacja grupy, plan B.

Test 4: „Mapówka terenowa”

  • wyznaczenie kierunku i azymutu,
  • odnalezienie punktu kontrolnego,
  • krótka ocena trudności technicznej odcinka.

Egzamin końcowy – próba generalna (propozycja)

Kursant prowadzi 45–60 min fragment dnia:

  • briefing startowy,
  • organizacja marszu,
  • narracja,
  • decyzja w oparciu o warunki,
  • zamknięcie i podsumowanie.

Zaliczenie: brak błędów krytycznych bezpieczeństwa + poprawna komunikacja + logika prowadzenia.