Przedmiot na kursie przewodnika tatrzańskiego III klasy

Ten moduł porządkuje najważniejsze przepisy, z którymi przewodnik spotyka się w praktyce: ramy prawne wykonywania zawodu, relację przewodnik–uczestnik, typy odpowiedzialności (karna, cywilna, służbowa/organizacyjna) oraz ubezpieczenia turystyczne. Celem jest nie „nauka kodeksów na pamięć”, tylko zrozumienie, jak działa odpowiedzialność i jak pracować, żeby minimalizować ryzyko prawne i realne ryzyko dla ludzi.

Materiał ma charakter szkoleniowy, nie stanowi porady prawnej.

Podstawy prawne, które omawiamy

  • Ustawa o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych (obecne ramy dla „pakietów” turystycznych i odpowiedzialności organizatora wobec podróżnego).
  • Ustawa o usługach hotelarskich oraz usługach pilotów wycieczek i przewodników turystycznych (m.in. dotycząca usług przewodnickich).
  • Rozporządzenie Ministra Sportu i Turystyki w sprawie nabywania uprawnień przewodnika górskiego (w tym przewodnika tatrzańskiego).
  • Wybrane przepisy odpowiedzialności:
    • Kodeks wykroczeń – m.in. odpłatne wykonywanie zadań przewodnika bez uprawnień (art. 60¹).
    • Kodeks karny – narażenie człowieka na niebezpieczeństwo (art. 160).
    • Kodeks cywilny – odpowiedzialność kontraktowa (art. 471) i deliktowa (art. 415).

Cele modułu

Po ukończeniu zajęć uczestnik:

  • rozumie, jakie akty prawne regulują przewodnictwo górskie i turystykę,
  • umie opisać relację prawną przewodnik–uczestnik (obowiązki informacyjne, standard staranności),
  • rozróżnia odpowiedzialność cywilną, karną i służbową/organizacyjną,
  • zna podstawy ubezpieczeń turystycznych: co obejmują i jak je dobierać do ryzyka,
  • potrafi wdrożyć „praktyczne bezpieczniki”: regulamin, briefing, dokumentowanie, procedury.

Program zajęć – 5 godzin (5 × 60 min)

1) Źródła prawa w turystyce i przewodnictwie: co nas dotyczy „tu i teraz” (60 min)

Zakres:

  • gdzie szukać przepisów i jak je czytać (ustawy, rozporządzenia, regulaminy parków),
  • impreza turystyczna vs pojedyncza usługa (i dlaczego to ma znaczenie dla reklamacji i odpowiedzialności),
  • podstawowe obowiązki organizatora wobec podróżnego (w dużym skrócie).
    Ćwiczenie: „co to za produkt?” – uczestnicy klasyfikują 5 przykładów (pakiet / usługa / wyjście jednodniowe).

2) Uprawnienia przewodnika górskiego: zasady nabywania i zakres (60 min)

Zakres:

  • pojęcie przewodnika górskiego, rola uprawnień i obszarów,
  • rozporządzenie o nabywaniu uprawnień – co reguluje i dlaczego jest ważne dla praktyki.
  • konsekwencje odpłatnego wykonywania zadań przewodnika bez wymaganych uprawnień (wykroczenie).
    Ćwiczenie: mini-checklista „co musi być jasne w ofercie/komunikacji”, żeby nie wprowadzać w błąd co do roli i kwalifikacji.

3) Stosunek prawny przewodnik – uczestnik wycieczki (60 min)

Zakres:

  • co jest „umową” w praktyce (ustalenia mail/SMS, regulamin, program, standard),
  • obowiązki przewodnika: informacja, organizacja, bezpieczeństwo w granicach rozsądku,
  • granice obietnic i odpowiedzialności (co można zapewnić, a czego nie wolno obiecywać),
  • dokumentowanie decyzji i zdarzeń (dla jakości i dla sporu).
    Ćwiczenie: napisanie krótkiego „briefingu prawno-organizacyjnego” (3–5 punktów) do wysyłki przed wycieczką.

4) Odpowiedzialność przewodnika: karna, cywilna, służbowa/organizacyjna (60 min)

Zakres:

  • cywilna: szkoda i odpowiedzialność kontraktowa (nienależyte wykonanie usługi – art. 471 KC) oraz deliktowa (art. 415 KC).
  • karna: narażenie na niebezpieczeństwo (art. 160 KK) – kiedy ryzyko robi się „prawne”.
  • służbowa/organizacyjna: konsekwencje w relacji z pracodawcą/organizatorem, standardy, procedury, raportowanie (praktyka zawodowa).
    Ćwiczenie: 3 krótkie kazusy (wypadek, decyzja o odwrocie, brak sprzętu u uczestnika) – jaka odpowiedzialność i jakie „bezpieczniki” wcześniej.

5) Ubezpieczenia turystyczne: NNW, OC przewodnika, koszty ratownictwa, odpowiedzialność (60 min)

Zakres:

  • NNW vs OC vs koszty leczenia i ratownictwa – co jest czym,
  • kiedy przydaje się OC przewodnika (roszczenia cywilne),
  • jak dobrać polisę do profilu wycieczki (teren, zima/lato, liczebność grupy, aktywność),
  • praktyka: co uczestnik powinien dostać „przed” (wymogi, zakres, zalecenia).
    Ćwiczenie: dobór ubezpieczenia do 3 scenariuszy (łatwy szlak / trudny teren / zima).

Moduły dodatkowe (do podstrony)

Moduł A: „Bezpieczniki prawne” – co warto mieć zawsze

  1. Opis usługi: trasa, czas, trudność, wymagany sprzęt, warunki udziału
  2. Zasady rezygnacji/zmian (nawet proste)
  3. Briefing bezpieczeństwa (w tym prawo do zmiany planu)
  4. Zgody/RODO (jeśli zbierasz dane)
  5. Notatka po wycieczce (warunki, decyzje, incydenty)

Moduł B: Wzór krótkiej wiadomości do uczestników (dzień przed)

  • miejsce i godzina zbiórki + plan dnia
  • wymagany sprzęt i „must have”
  • zasady marszu i bezpieczeństwa
  • informacja o możliwości zmiany planu (pogoda/warunki)
  • ubezpieczenie: rekomendacja zakresu / przypomnienie o posiadaniu

Moduł C: Mini-słownik pojęć (dla kursanta)

  • odpowiedzialność cywilna – roszczenia finansowe za szkodę
  • odpowiedzialność karna – gdy zachowanie wypełnia znamiona przestępstwa (np. narażenie)
  • wykroczenie – mniejsza waga czynu, np. odpłatne wykonywanie zadań przewodnika bez uprawnień
  • standard staranności – działanie rozsądne i profesjonalne w danych warunkach (praktyka + procedury)

Test zaliczeniowy (ABC) – 25 pytań + klucz

  1. Podstawowym aktem regulującym „pakiety” turystyczne (np. lot+hotel) jest:
    A) kodeks drogowy B) ustawa o imprezach turystycznych ✅ C) prawo budowlane
  2. Rozporządzenie dot. nabywania uprawnień przewodnika górskiego określa m.in.:
    A) ceny biletów B) wymagania/tryb nabywania uprawnień ✅ C) rozkład jazdy PKP
  3. Odpłatne wykonywanie zadań przewodnika górskiego bez wymaganych uprawnień to:
    A) wykroczenie ✅ B) zawsze przestępstwo C) brak konsekwencji
  4. Art. 160 KK dotyczy:
    A) parkowania B) narażenia człowieka na niebezpieczeństwo ✅ C) reklamacji hotelu
  5. Art. 471 KC dotyczy odpowiedzialności za:
    A) zniszczenie mienia państwowego B) niewykonanie/nienależyte wykonanie zobowiązania ✅ C) mandat za śmieci
  6. Art. 415 KC to zasada:
    A) winy w czynie niedozwolonym ✅ B) dziedziczenia C) podatku
  7. Relacja przewodnik–uczestnik w praktyce opiera się najczęściej na:
    A) „braku zasad” B) ustaleniach/umowie (choćby mail/SMS) ✅ C) tylko na ustnej obietnicy bez znaczenia
  8. Najlepszy sposób ograniczenia ryzyka sporów to:
    A) brak informacji B) jasny opis usługi + wymagania + briefing ✅ C) obiecywanie „na pewno się uda”
  9. OC przewodnika przydaje się głównie, gdy:
    A) ktoś zgłasza roszczenie cywilne o szkodę ✅ B) pada śnieg C) jest ładna pogoda
  10. NNW to ubezpieczenie:
    A) odpowiedzialności wobec innych B) następstw nieszczęśliwych wypadków ✅ C) wyłącznie bagażu
  11. W ramach odpowiedzialności cywilnej najczęściej chodzi o:
    A) karę więzienia B) roszczenia finansowe ✅ C) utratę dowodu
  12. „Wykroczenie” to:
    A) kategoria lżejsza niż przestępstwo ✅ B) zawsze zbrodnia C) brak sankcji
  13. Przewodnik powinien informować o:
    A) wszystkim przez 2 godziny B) istotnych ryzykach, wymaganiach i zasadach ✅ C) tylko o ciekawostkach
  14. W ofercie nie powinno się:
    A) opisywać trudności B) wprowadzać w błąd co do uprawnień ✅ C) podawać czasu trasy
  15. Najbezpieczniejszą formą „umowy” w praktyce jest:
    A) brak śladu B) potwierdzenie mail/SMS + regulamin/warunki ✅ C) ustne „dogadamy się”
  16. Odpowiedzialność karna może wchodzić w grę, gdy:
    A) przewodnik naraża na bezpośrednie niebezpieczeństwo ✅ B) przewodnik się spóźni 2 min C) ktoś zrobi zdjęcie
  17. „Służbowa/organizacyjna” odpowiedzialność dotyczy m.in.:
    A) relacji z organizatorem/pracodawcą i standardów ✅ B) kursu narciarskiego C) podatku VAT zawsze
  18. Ustawa o usługach hotelarskich oraz usługach pilotów i przewodników dotyczy:
    A) tylko hoteli B) także usług przewodnickich ✅ C) tylko lotów
  19. Najlepszy moment na przypomnienie zasad to:
    A) w połowie trudnego odcinka B) przed startem + w kluczowych miejscach ✅ C) dopiero po problemie
  20. Dokumentowanie warunków i decyzji ma sens, bo:
    A) „ładnie wygląda” B) pomaga w jakości i w razie sporu ✅ C) nie ma znaczenia
  21. W turystyce „pakietowej” podróżny ma m.in. prawo do obniżki ceny za okres niezgodności:
    A) nie B) tak ✅ C) tylko w USA
  22. Gdy uczestnik nie ma wymaganego wyposażenia, przewodnik powinien:
    A) udawać, że nie widzi B) ocenić ryzyko i zmienić plan/odmówić udziału w trudnym wariancie ✅ C) iść dalej
  23. Najczęstsze źródło problemów prawnych w górach to:
    A) za mało zdjęć B) zła decyzja w złych warunkach i brak procedur ✅ C) brak mapy papierowej zawsze
  24. Informacja o ubezpieczeniu powinna być:
    A) ukryta B) jasna i dopasowana do aktywności ✅ C) tylko po wycieczce
  25. Odpowiedzialność cywilna i karna:
    A) to to samo B) mogą występować niezależnie ✅ C) nigdy nie dotyczą przewodnika

Klucz: 1B, 2B, 3A, 4B, 5B, 6A, 7B, 8B, 9A, 10B, 11B, 12A, 13B, 14B, 15B, 16A, 17A, 18B, 19B, 20B, 21B, 22B, 23B, 24B, 25B.

Egzamin praktyczny (opcjonalny) – 15 minut

Kazus + decyzja + komunikat
Uczestnik losuje scenariusz (np. pogorszenie pogody, brak sprzętu, wypadek/uraz) i ma:

  1. podjąć decyzję (plan B),
  2. sformułować komunikat do grupy (krótko i jasno),
  3. wskazać, jakie „bezpieczniki” powinny być w dokumentach/briefingu wcześniej.

Podczas prowadzenia grupy w Tatrach, prawo nie jest „papierologią w tle” – to realne zasady, które wpływają na bezpieczeństwo, organizację wyjścia, odpowiedzialność i to, jak rozwiązuje się spory. Poniżej zebrałem najważniejsze obszary przepisów, z którymi najczęściej spotyka się turysta, przewodnik, pilot i organizator.

To materiał informacyjny (nie porada prawna). W razie sporu o duże kwoty warto skonsultować się z prawnikiem lub rzecznikiem konsumentów.

1) Umowa w turystyce: co jest „świadczone” i kto za to odpowiada?

Impreza turystyczna (biuro podróży)

Jeśli kupujesz „pakiet” (np. przelot + hotel + transfer), zwykle wchodzisz w reżim ustawy o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych. Ustawa reguluje m.in. obowiązki organizatora, standard informacji dla klienta oraz zasady odpowiedzialności za niezgodność z umową.

Najważniejsze z punktu widzenia klienta:

  • możesz reklamować niezgodności (hotel, wyżywienie, transport, program, brak obiecanych atrakcji),
  • przysługuje obniżka ceny za okres niezgodności oraz (w określonych sytuacjach) odszkodowanie/zadośćuczynienie,

Usługi „pojedyncze” (nocleg, transport, wycieczka jednodniowa)

Gdy kupujesz pojedynczą usługę, często podstawą jest Kodeks cywilny i odpowiedzialność za niewykonanie/nienależyte wykonanie zobowiązania (np. art. 471).

2) Prawa konsumenta: umowy na odległość, obowiązki informacyjne

W turystyce masa sprzedaży odbywa się online lub przez telefon. Wtedy znaczenie ma ustawa o prawach konsumenta, która nakłada na przedsiębiorcę konkretne obowiązki informacyjne (co kupujesz, za ile, na jakich zasadach, reklamacje itd.).

Dla praktyki ważne są:

  • jasne warunki oferty i regulamin,
  • czytelne zasady rezygnacji/zmian,
  • pełne informacje o cenie i tym, co zawiera.

3) Bezpieczeństwo w górach i rola ratownictwa

W polskich górach działają przepisy dotyczące bezpieczeństwa i ratownictwa w górach oraz na zorganizowanych terenach narciarskich – określają m.in. zasady funkcjonowania podmiotów ratowniczych oraz ogólny porządek organizacyjny.

Z perspektywy przewodnika praktycznie oznacza to:

  • trzeba planować trasę adekwatnie do warunków i możliwości grupy,
  • reagować na ryzyko (pogoda, lawiny, oblodzenie, burze),
  • umieć wezwać pomoc i przekazać informacje.

4) Park narodowy: przepisy, które turysta łamie najczęściej

W Tatrach ogromny wpływ na turystykę ma ochrona przyrody – w parkach narodowych obowiązują określone zakazy i zasady poruszania się (np. w praktyce: poruszanie się po wyznaczonych szlakach, zakaz biwakowania poza schroniskami, ochrona roślin/zwierząt).

W komunikatach TPN masz czarno na białym podstawowe reguły, które na odprawie grupy zawsze przypominam:

  • wędruj po szlakach,
  • nie biwakuj „na dziko”,
  • nie niszcz infrastruktury,
  • nie płosz zwierząt, nie zbliżaj się do nich.

5) Dane osobowe (RODO): zapisy na wycieczki, listy uczestników, kontakt

Jeśli zbierasz dane uczestników (imię, nazwisko, telefon, e-mail, PESEL do ubezpieczenia, dane zdrowotne), wchodzisz w temat RODO/GDPR. To dotyczy zarówno biura podróży, jak i organizatora lokalnych wyjść czy firmy prowadzącej zapisy.

Minimalny „must-have” na stronie:

  • informacja kto jest administratorem danych,
  • po co dane są zbierane (rezerwacja, kontakt, realizacja usługi),
  • jak długo są przechowywane,
  • komu mogą być przekazane (np. ubezpieczyciel).

6) Reklamacje w turystyce: jak myśleć o dowodach

W sporach z organizatorem (szczególnie „impreza turystyczna”) kluczowe są:

  • zgłaszanie problemu na miejscu (żeby organizator miał szansę naprawić),
  • materiał dowodowy: zdjęcia, nagrania, wiadomości, nazwiska świadków, rachunki,
  • konkret: co było obiecane vs. co faktycznie było wykonane.

Praktyczna checklista „przewodnicka”

Jeśli organizujesz wycieczki (w góry lub miejskie), zadbaj o:

  1. Jasny opis usługi (program, czas trwania, trudność, wymagany sprzęt).
  2. Regulamin + zasady rezygnacji i zmian.
  3. Bezpieczeństwo: warunki pogodowe, plan awaryjny, minimalne wyposażenie.
  4. Zasady parku (jeśli teren chroniony) i link do komunikatu.
  5. RODO (klauzula informacyjna).

Gdzie może oprowadzać Przewodnik Tatrzański III klasy i co jest potrzebne, aby legalnie prowadzić wycieczki na Słowacji
Obszar uprawnień przewodnika górskiego tatrzańskiego

Tak — ale zależy, w jakim sensie „zorganizować” (koleżeńsko vs. komercyjnie).

1) Jeśli to wyjście koleżeńskie (dla dorosłych), bez wynagrodzenia

Możesz iść na Kasprowy znakowanym szlakiem jak każdy turysta. W TPN obowiązek przewodnika dotyczy zorganizowanych wycieczek pieszych z udziałem dzieci i młodzieży szkolnej, nie dorosłych.

2) Jeśli to wyjście organizowane komercyjnie (odpłatnie / jako usługa)

Wtedy wchodzisz w wykonywanie zadań przewodnika górskiego — a odpłatne prowadzenie bez wymaganych uprawnień jest wykroczeniem (Kodeks wykroczeń: art. 60¹ § 4 pkt 1).
Dodatkowo, jeżeli wprowadzasz w błąd co do posiadanych uprawnień, wchodzi art. 138d KW.
TPN wprost wskazuje, że przewodnik tatrzański to zawód regulowany i przewodnik powinien okazać legitymację/identyfikator.

3) Ważny wyjątek: gdy w grupie są uczniowie

W TPN grupy dzieci i młodzieży szkolnej muszą być pod opieką uprawnionego przewodnika tatrzańskiego (zarządzenie dyrektora TPN).

Legalne sposoby działania

1) Najbezpieczniej: nie prowadź komercyjnie, dopóki jesteś w trakcie kursu

Jeśli nie pobierasz żadnej opłaty (ani „za organizację”, ani „za miejsce”, ani „składki”), a to jest wyjście koleżeńskie dorosłych, to jesteś po prostu turystą idącym z innymi turystami.

Żeby było czytelnie:

  • nie reklamuj tego jako „wycieczka z przewodnikiem”,
  • nie używaj nazw „prowadzenie”, „pilotowanie”, „opieka przewodnicka”,
  • nie przyjmuj pieniędzy „bokiem” (przelewy, gotówka, „co łaska”, „na paliwo”, „na czas”), bo to już wygląda jak usługa.

(To nie jest luka — to po prostu różnica między prywatnym wyjściem a usługą.)

2) Jeśli chcesz robić to komercyjnie już teraz: współpraca z licencjonowanym przewodnikiem

Ty możesz:

  • ogarniać logistykę, zapisy, komunikację,
  • być „koordynatorem” grupy,
    a na trasie prowadzi uprawniony przewodnik tatrzański, który bierze odpowiedzialność przewodnicką i wystawia rachunek/fakturę.

To najbardziej „czyste” rozwiązanie.

3) Organizacja jako biuro/organizator: pakiet + przewodnik jako podwykonawca

Jeżeli kiedyś chcesz to rozwinąć do wyjazdów:

  • tworzysz produkt (nocleg/transport),
  • a usługę przewodnicką zawsze realizuje osoba z uprawnieniami.

4) Praktyka w ramach kursu

Jeśli jesteś na kursie: często są wyjścia szkoleniowe/stażowe prowadzone przez instruktorów lub przewodników. Trzymanie się tej ścieżki daje Ci doświadczenie „na legalu”.

Jak to komunikować na stronie, żeby nie wprowadzać w błąd (i nie robić sobie problemów)

Możesz pisać np. tak:

  • „Wspólne wyjścia w góry dla dorosłych (niekomercyjnie)”
  • „Jestem w trakcie kursu na przewodnika tatrzańskiego”
  • „Nie świadczę usług przewodnickich — to wspólne wędrówki / inicjatywa koleżeńska”
  • „Na wyjścia komercyjne lub dla grup zorganizowanych zapewniamy licencjonowanego przewodnika”

Unikaj:

  • „wycieczka z przewodnikiem”, „prowadzę”, „oprowadzam”, „gwarantuję bezpieczeństwo”, „pełna odpowiedzialność”.

Dodatkowe zasady bezpieczeństwa (ważne niezależnie od prawa)

  • jasno pisz o poziomie trudności, wyposażeniu, czasie,
  • rób małe grupy,
  • nie wychodź w warunkach podwyższonego ryzyka (burze, oblodzenie),
  • miej plan awaryjny i komunikację.