Przedmiot na kursie przewodnika tatrzańskiego III klasy
To jeden z najbardziej praktycznych modułów na kursie: uczymy się rozpoznawania stanów zagrożenia życia, działania w pierwszych minutach, wykonywania RKO i obsługi AED, opatrywania urazów, zabezpieczenia poszkodowanego w terenie górskim oraz podstaw ratownictwa i autoratownictwa w sytuacjach, gdy pomoc jest „daleko” i liczy się organizacja oraz spokój.
Szkolenie ma charakter edukacyjny. W realnym wypadku zawsze priorytetem jest bezpieczeństwo miejsca, szybkie wezwanie pomocy i działanie zgodnie z aktualnymi wytycznymi pierwszej pomocy.
Cele modułu
Po ukończeniu zajęć uczestnik:
- rozpoznaje stany zagrażające życiu i potrafi działać według prostego schematu,
- wykonuje RKO u dorosłego (i zna zasady użycia AED),
- potrafi wykonać podstawowe opatrunki i unieruchomienia oraz ułożyć poszkodowanego,
- zna postępowanie w: oparzeniach, odmrożeniach, porażeniu piorunem, hipotermii,
- umie skompletować i stosować apteczkę przewodnicką,
- wie jak wezwać pomoc w górach, jakie informacje przekazać i jak utrzymać łączność,
- zna podstawy autoratownictwa: ochrona termiczna, ewakuacja z miejsca ryzykownego, organizacja grupy.
Program zajęć – 10 godzin (10 × 60 min)
1) Fundament: bezpieczeństwo miejsca zdarzenia i schemat działania (60 min)
Zakres:
- najpierw bezpieczeństwo: kamienie, lawiny, burza, ekspozycja, ruch turystyczny,
- ocena sytuacji i „dowodzenie” (kto dzwoni, kto pomaga, kto pilnuje grupy),
- schemat postępowania: podejście → ocena przytomności → oddech → wezwanie pomocy → działania.
Ćwiczenie: „pierwsze 60 sekund” – role w grupie i checklisty.
2) Rozpoznawanie stanów zagrażających życiu (60 min)
Zakres:
- utrata przytomności, brak oddechu / oddech agonalny,
- masywny krwotok, wstrząs,
- duszność, ból w klatce, objawy udaru,
- drgawki, hipoglikemia/hiperglikemia (w praktyce przewodnika).
Ćwiczenie: szybka ocena „ABC” w 6 scenariuszach.
3) RKO i AED – reanimacja w praktyce (60 min)
Zakres:
- kiedy zaczynamy RKO i kiedy nie przerywamy,
- uciski klatki piersiowej: technika, tempo, głębokość,
- oddechy ratownicze (kiedy, jak) + działania zespołowe,
- użycie AED i bezpieczeństwo podczas wyładowania.
Ćwiczenie: rotacyjnie: 2-osobowa RKO + AED (symulacja).
4) Urazy: złamania, skręcenia, urazy głowy i kręgosłupa – zabezpieczenie (60 min)
Zakres:
- ocena urazu i decyzja: kiedy unieruchamiać, kiedy nie ruszać,
- zasada „kręgosłup podejrzewamy” – minimalizacja ruchu,
- urazy stawów (skokowy/kolano) – postępowanie w terenie.
Ćwiczenie: unieruchomienie kończyny „tym co mamy” + organizacja transportu.
5) Krwotoki i rany: opatrunki, tamowanie, pozycje ułożeniowe (60 min)
Zakres:
- krwotok zewnętrzny: ucisk bezpośredni, opatrunek uciskowy,
- rany cięte/szarpane, otarcia, „skaleczenie w skale”,
- kiedy i jak ułożyć poszkodowanego (pozycja bezpieczna, przeciwwstrząsowa – wg oceny),
- higiena i ochrona ratownika (rękawiczki, bariery).
Ćwiczenie: 3 rodzaje ran – dobór opatrunku + ułożenie.
6) Uraz cieplny, hipotermia, odmrożenia – góry „na zimno” (60 min)
Zakres:
- hipotermia: rozpoznanie, ochrona termiczna, ograniczenie utraty ciepła,
- odmrożenia: czego NIE robić, jak zabezpieczyć, kiedy ewakuacja,
- zasady warstwowania i „pakowania” w NRC / improwizowane nosze.
Ćwiczenie: „pakiet termiczny” w 3 minuty – co robisz i w jakiej kolejności.
7) Oparzenia i urazy chemiczne/termiczne (60 min)
Zakres:
- oparzenia termiczne: chłodzenie, opatrunek, ocena rozległości,
- oparzenia słoneczne, odwodnienie w upale,
- oparzenia oczu/urazy od promieniowania (śnieg + słońce).
Ćwiczenie: dobór postępowania do 4 scenariuszy (kuchenka, słońce, śnieg, gorący płyn).
8) Porażenie piorunem i zdarzenia masowe (60 min)
Zakres:
- bezpieczeństwo miejsca po uderzeniu (ryzyko kolejnego wyładowania),
- ocena i priorytety: „kogo pierwszego?”,
- łączność i organizacja grupy w stresie,
- podstawy działań w sytuacji wielu poszkodowanych (triage w wersji „turystycznej”).
Ćwiczenie: scenariusz „burza + porażenie” – podział ról i działania krok po kroku.
9) Apteczka przewodnicka + ratownictwo w górach i łączność (60 min)
Zakres:
- apteczka: co jest naprawdę potrzebne w górach i dlaczego,
- jak dzwonić po pomoc: jakie dane przekazać, jak opisać lokalizację,
- aplikacje i lokalizacja (koordynaty / punkty charakterystyczne),
- górskie organizacje ratownicze (PL i SK) – kiedy, jak i z czym.
Ćwiczenie: rozmowa alarmowa „na sucho” – 60 sekund, konkrety.
10) Autoratownictwo i działania w praktycznych przypadkach (60 min)
Zakres:
- autoratownictwo przewodnika: zabezpieczenie grupy, ewakuacja z miejsca ryzykownego,
- improwizowane nosze, pomoc w zejściu, planowanie „dojścia do zasięgu”,
- dokumentacja zdarzenia (dla ratowników i organizatora),
- podsumowanie: procedury i nawyki, które ratują czas.
Ćwiczenie końcowe: „pełna akcja” – scenariusz łączący uraz + wychłodzenie + wezwanie pomocy.
Moduły dodatkowe
Moduł A: Apteczka przewodnicka – lista minimum
Ochrona ratownika: rękawiczki nitrylowe, maseczka/bariera do oddechów
Opatrunki: jałowe gaziki, bandaże, kompresy, plastry, taśma, opatrunek uciskowy
Unieruchomienia: chusta trójkątna, opaska elastyczna, taśma do stabilizacji
Termika: 2× folia NRC, małe ogrzewacze chemiczne (opcjonalnie), worek/poncho
Dodatki praktyczne: nożyczki ratownicze, pęseta, marker, mała latarka/czołówka
Indywidualne uczestników: ich leki (np. inhalator, leki alergiczne) – po uzgodnieniu i zasadach bezpieczeństwa
Uwaga: kwestie leków (np. podawanie) omawiamy ostrożnie – liczy się zakres kompetencji i procedury.
Moduł B: „Co przekazać ratownikom” – gotowiec do zgłoszenia
- Co się stało (uraz/nieprzytomny/krwotok/wyziębienie)
- Ile osób poszkodowanych i ich stan (przytomny? oddycha?)
- Lokalizacja (szlak, nazwa miejsca, wysokość, koordynaty, punkty orientacyjne)
- Warunki (pogoda, wiatr, mgła, oblodzenie)
- Co już zrobiono (RKO, opatrunek, ogrzanie, unieruchomienie)
- Możliwość ewakuacji (czy da się dojść, czy potrzebny śmigłowiec)
- Numer kontaktowy + ustalenie dalszej łączności
Moduł C: Autoratownictwo – 6 zasad przewodnika
- Zabezpiecz miejsce i grupę (żeby nie było „drugiego poszkodowanego”).
- Działaj schematem: ocena → wezwanie pomocy → pierwsza pomoc → organizacja.
- Ogranicz wychłodzenie (to w górach „drugi wróg” po urazie).
- Minimalizuj ruch poszkodowanego, jeśli podejrzewasz uraz poważny.
- Deleguj zadania (łączność, termika, opatrunki, logistyka).
- Zapisz kluczowe informacje dla ratowników (czas zdarzenia, objawy, działania).
Test zaliczeniowy (ABC) – 30 pytań + klucz
- Pierwszy krok przy zdarzeniu w górach to: A) opatrunek B) bezpieczeństwo miejsca ✅ C) zdjęcie
- Brak reakcji na głos i dotyk oznacza: A) przytomny B) nieprzytomny ✅ C) zdrowy
- Jeśli poszkodowany nie oddycha prawidłowo: A) czekamy B) zaczynamy RKO ✅ C) podajemy wodę
- Najważniejsze w RKO to: A) oddechy zawsze B) uciski klatki piersiowej ✅ C) okłady
- AED: A) zastępuje RKO B) wspiera RKO i analizuje rytm ✅ C) jest tylko dla lekarzy
- Krwotok masywny tamujemy przede wszystkim: A) lodem B) uciskiem bezpośrednim/opatrunkiem uciskowym ✅ C) wodą
- Pozycja bezpieczna jest dla osoby: A) nieoddychającej B) nieprzytomnej, ale oddychającej ✅ C) z zatrzymaniem krążenia
- Podejrzenie urazu kręgosłupa → działanie: A) gwałtownie sadzamy B) minimalizujemy ruch i stabilizujemy ✅ C) każemy biec
- Największe ryzyko w górach po urazie to często: A) brak internetu B) wychłodzenie ✅ C) brak zdjęć
- Hipotermia to: A) gorączka B) obniżenie temperatury ciała ✅ C) ból mięśni
- W odmrożeniach nie należy: A) zabezpieczyć termicznie B) trzeć i rozcierać ✅ C) chronić przed dalszym zimnem
- Oparzenie termiczne: A) ogrzewamy B) chłodzimy wodą (jeśli możliwe) ✅ C) posypujemy solą
- Porażenie piorunem: A) poszkodowany jest „naładowany” i nie wolno dotykać B) można udzielać pomocy, dbając o bezpieczeństwo ✅ C) nie wzywamy pomocy
- Gdy jest wielu poszkodowanych, priorytetem jest: A) najsilniejszy ból B) ci z zagrożeniem życia ✅ C) ten, kto krzyczy
- Podstawowa ochrona ratownika to: A) czapka B) rękawiczki i bariera ✅ C) baton
- Opatrunek uciskowy stosujemy gdy: A) brak rany B) jest krwawienie ✅ C) jest gorąco
- Ułożenie przeciwwstrząsowe: A) zawsze B) zależnie od stanu i urazu ✅ C) nigdy
- Wzywając pomoc podajesz: A) tylko nazwę szczytu B) co się stało + stan + lokalizacja ✅ C) liczbę kroków
- Folia NRC: A) tylko na deszcz B) ogranicza utratę ciepła ✅ C) do ozdoby
- Złamanie/skręcenie: A) ignorujemy B) stabilizujemy i ograniczamy ruch ✅ C) masujemy mocno
- Udar cieplny to: A) błahostka B) stan zagrożenia życia ✅ C) zwykłe zmęczenie
- Drgawki: A) wkładamy coś do ust B) zabezpieczamy przed urazem ✅ C) trzymamy na siłę
- Osoba z dusznością: A) kładziemy na płasko B) ułatwiamy oddychanie i wzywamy pomoc ✅ C) każemy biec
- Najczęstszy błąd przy ratowaniu w górach to: A) delegowanie zadań B) brak zabezpieczenia miejsca ✅ C) użycie folii
- Apteczka przewodnicka powinna zawierać m.in.: A) opatrunki i rękawiczki ✅ B) perfumy C) książkę
- W autoratownictwie kluczowe jest: A) szybkość ponad wszystko B) procedura i organizacja ✅ C) cisza
- Gdy poszkodowany jest przytomny, ale blady i osłabiony: A) obserwujemy, izolujemy termicznie i oceniamy ✅ B) ignorujemy C) każemy iść szybciej
- Przy podejrzeniu wstrząsu: A) chłodzimy lodem B) chronimy termicznie i wzywamy pomoc ✅ C) podajemy alkohol
- Najlepsza informacja lokalizacyjna dla ratowników to: A) „gdzieś w Tatrach” B) nazwa szlaku + punkt + koordynaty ✅ C) „blisko schroniska”
- Najważniejsza zasada końcowa to: A) nie wzywać pomocy B) nie pogarszać sytuacji i działać według schematu ✅ C) robić zdjęcia
Klucz: 1B, 2B, 3B, 4B, 5B, 6B, 7B, 8B, 9B, 10B, 11B, 12B, 13B, 14B, 15B, 16B, 17B, 18B, 19B, 20B, 21B, 22B, 23B, 24B, 25A, 26B, 27A, 28B, 29B, 30B.
Egzamin praktyczny (propozycja) – 3 stacje, łącznie ok. 20–25 min/os.
Stacja 1: RKO + AED
- ocena przytomności i oddechu, wezwanie pomocy, RKO, użycie AED.
Stacja 2: Uraz + opatrunek
- krwotok / rana + opatrunek uciskowy, stabilizacja kończyny, ułożenie.
Stacja 3: Hipotermia/odmrożenie + łączność
- zabezpieczenie termiczne, organizacja grupy, zgłoszenie alarmowe z pełnymi danymi.
Ocena: schemat działania, bezpieczeństwo miejsca, komunikacja i organizacja, poprawność technik.