Przedmiot na kursie przewodnika tatrzańskiego III klasy
Ten moduł uczy „miękkiej strony” przewodnictwa: jak działa grupa, jak ludzie reagują na stres i zmęczenie, jak prowadzić wycieczkę tak, by była bezpieczna, logiczna, angażująca i dopasowana do uczestników. Skupiamy się na praktyce: kontakt z grupą, dydaktyka przekazu, metodyka prowadzenia w terenie łatwym i trudnym, a także działanie w warunkach ekstremalnych (mgła, burza, noc, oblodzenie, zabłądzenie).
Cele modułu
Po ukończeniu zajęć uczestnik:
- potrafi zaplanować i przeprowadzić wycieczkę, biorąc pod uwagę psychologię grupy i warunki,
- umie nawiązać kontakt z grupą i utrzymać autorytet bez „wojskowego stylu”,
- dobiera styl komunikacji i tempo pracy do: wycieczek szkolnych, dorosłych i grup specjalnych,
- stosuje proste techniki dydaktyczne w przekazie przewodnickim (mówi z sensem i zrozumiale),
- umie prowadzić grupę w warunkach ekstremalnych i zapobiegać panice,
- rozumie znaczenie kultury osobistej, etyki i cech psychofizycznych przewodnika.
Program zajęć – 5 godzin (5 × 60 min)
1) Przewodnik jako lider grupy: autorytet, zaufanie, komunikacja (60 min)
Zakres:
- rola przewodnika: lider bezpieczeństwa + edukator + organizator,
- budowanie autorytetu: kompetencja, spokój, konsekwencja, życzliwość,
- komunikacja jasna i krótka (komendy, powtórzenia, potwierdzanie zrozumienia),
- „kontrakt z grupą”: zasady marszu, tempo, przerwy, reakcja na problemy.
Ćwiczenie: 60-sekundowy briefing startowy (przed wyjściem) – każdy przygotowuje swoją wersję.
2) Dydaktyka przekazu przewodnickiego: jak mówić, żeby zapamiętali (60 min)
Zakres:
- zasada „mniej, a lepiej”: 3 warstwy przekazu (fakt → kontekst → ciekawostka),
- storytelling przewodnicki: hak na start, anegdota, pytanie do grupy,
- narzędzia dydaktyczne: mapa w ręku, wskazywanie w terenie, porównania, mini-quiz,
- praca głosem: tempo, pauza, modulacja, kontakt wzrokowy.
Ćwiczenie: przygotuj 90-sekundową opowieść o punkcie na trasie (dla laika), bez „encyklopedii”.
3) Specyfika grup: szkolne, dorośli, grupy specjalne (60 min)
Zakres:
- wycieczki szkolne: dynamika tłumu, energia, bezpieczeństwo, jasne zasady, krótkie komunikaty,
- dorośli: różnice kondycyjne, oczekiwania, negocjowanie tempa, zarządzanie „liderami” w grupie,
- grupy specjalne: seniorzy, osoby z lękiem wysokości, osoby z niepełnosprawnościami, grupy firmowe,
- dobór trasy, przerw i stylu narracji do profilu grupy.
Ćwiczenie: dostajesz profil grupy → dobierasz tempo, przerwy, komunikaty i plan B.
4) Metodyka prowadzenia wycieczek: szlak łatwy i trudny + obiekty muzealne (60 min)
Zakres:
- prowadzenie na szlaku łatwym: rytm, ciekawostki, „flow”, przerwy w dobrych miejscach,
- szlak trudny/eksponowany: ustawienie grupy, odstępy, praca w małych podgrupach, redukcja stresu,
- muzeum/obiekt: zasady oprowadzania, praca z przestrzenią, „tłumaczenie zamiast czytania tabliczek”,
- zarządzanie czasem i energią (żeby „nie zajechać” uczestników informacją i tempem).
Ćwiczenie: ułóż scenariusz: 10 minut na szlaku + 10 minut w obiekcie (co mówisz, gdzie stajesz, jak angażujesz).
5) Warunki ekstremalne i trudne sytuacje: mgła, burza, noc, oblodzenie, zabłądzenie (60 min)
Zakres:
- psychologia stresu i paniki: jak powstaje i jak ją zatrzymać,
- komunikacja kryzysowa: krótkie instrukcje, jedna decyzja naraz, „spokojny ton”,
- organizacja grupy: zbiórka, kontrola liczby osób, plan awaryjny, priorytety,
- kultura osobista i etyka: jak rozmawiać w napięciu, jak nie upokarzać, jak chronić godność uczestnika,
- cechy psychofizyczne przewodnika: odporność, empatia, przewidywanie, konsekwencja.
Ćwiczenie: scenki: „zabłądzenie we mgle” / „burza i zawrót” / „noc i wyczerpanie”.
Moduły dodatkowe (do podstrony)
Moduł A: Checklista kontaktu z grupą (przed startem)
- przedstaw się i nazwij cel dnia (prosto),
- zapytaj o doświadczenie/ograniczenia (krótko, bez wstydu),
- ustal 4 zasady: tempo, przerwy, odstępy, zgłaszanie problemów,
- powiedz, kiedy jest plan B (godzina/prog),
- zakończ pozytywnie: „idziemy razem, bezpieczeństwo i dobra atmosfera”.
Moduł B: „Trudny uczestnik” – 6 typów i szybkie reakcje
- Ryzykant → „zasady i konsekwencje, bez negocjacji w ekspozycji”
- Maruda → „krótkie cele po drodze, docenienie wysiłku”
- Lider nieformalny → „włącz go jako pomoc, ale ty decydujesz”
- Panika/lęk → „oddech, krok po kroku, bez presji, bez tłumu”
- Fotograf → „zdjęcia tylko w bezpiecznych miejscach”
- Konfliktowa osoba → „oddzielenie emocji od faktów, jasne granice”
Moduł C: Zasady przewodnickiej etyki i kultury osobistej (skrót)
- mów prawdę o trudności i ryzyku,
- nie zawstydzaj słabszych – wzmacniaj grupę,
- nie obiecuj rzeczy, na które nie masz wpływu,
- reaguj na niebezpieczne zachowania spokojnie, ale stanowczo,
- szanuj przyrodę i lokalną kulturę – dawaj przykład.
Testy i zaliczenia
Test 1 (ABC) – 25 pytań z odpowiedziami
- Najszybszy sposób na zbudowanie zaufania w grupie to:
A) żarty przez cały czas B) spójny briefing i konsekwencja ✅ C) mówienie trudnych słów - Najlepszy briefing startowy powinien zawierać:
A) historię regionu B) zasady marszu i bezpieczeństwa ✅ C) tylko pogodę - W grupie szkolnej najważniejsze są:
A) długie wykłady B) jasne zasady i krótkie komunikaty ✅ C) brak zasad - „Kontrakt z grupą” to:
A) umowa papierowa B) ustalenie zasad współpracy i bezpieczeństwa ✅ C) regulamin schroniska - Najlepszy sposób redukcji paniki to:
A) krzyk B) spokojny ton + krótkie instrukcje ✅ C) ignorowanie - Na szlaku trudnym, w ekspozycji, priorytetem jest:
A) opowieść krajoznawcza B) organizacja ruchu i bezpieczeństwo ✅ C) tempo - Gdy grupa się rozciąga, przewodnik powinien:
A) iść szybciej B) zatrzymać, zebrać, ustalić zasady i tempo ✅ C) udawać, że nie widzi - Najlepsze miejsce na przekaz dłuższej informacji to:
A) w wąskim przejściu B) na bezpiecznym postoju ✅ C) na drabince - Dydaktyka przekazu przewodnickiego polega na:
A) mówieniu jak najwięcej B) dobieraniu treści do odbiorcy ✅ C) czytaniu tablic - Najskuteczniejsza struktura przekazu to:
A) same daty B) fakt–kontekst–ciekawostka ✅ C) przypadkowa - W muzeum najlepiej działa:
A) monotonne czytanie B) krótkie bloki + pytania do grupy ✅ C) bieganie po salach - „Grupa specjalna” to m.in.:
A) tylko sportowcy B) seniorzy, osoby z lękiem, osoby z ograniczeniami ✅ C) tylko dzieci - Kultura osobista przewodnika to:
A) tylko ubiór B) sposób mówienia i szacunek w stresie ✅ C) brak emocji - Najgorsze, co można zrobić słabszej osobie w grupie to:
A) dać przerwę B) zawstydzić ją publicznie ✅ C) skrócić trasę - W warunkach mgły pierwszym krokiem jest:
A) iść szybciej B) zatrzymać i potwierdzić pozycję ✅ C) rozproszyć grupę - Podczas burzy należy:
A) iść granią B) zejść niżej i unikać eksponowanych miejsc ✅ C) stanąć pod samotnym drzewem - Najważniejszą cechą przewodnika w kryzysie jest:
A) pewność siebie „na pokaz” B) spokój i konsekwencja ✅ C) gadulstwo - Gdy ktoś ma lęk wysokości, najlepsze wsparcie to:
A) presja „dasz radę” B) instrukcje krok po kroku i możliwość odwrotu ✅ C) wyśmiewanie - „Autorytet bez krzyku” buduje się przez:
A) chaos B) jasne zasady i przewidywalność ✅ C) ironiczne komentarze - Przewodnik powinien zmienić plan, gdy:
A) grupa chce więcej B) rośnie ryzyko i spadają możliwości grupy ✅ C) zawsze po 2 godzinach - Najlepszy sposób na utrzymanie tempa grupy to:
A) równe tempo i mikro-przerwy ✅ B) sprinty C) brak przerw - „Lider nieformalny” w grupie:
A) zawsze przeszkadza B) może pomóc, jeśli dostanie rolę ✅ C) trzeba go upokorzyć - Najważniejszy element socjologii grupy w terenie to:
A) moda B) normy i wpływ grupy na decyzje ✅ C) reklamy - W zabłądzeniu najgroźniejsze jest:
A) czekanie B) chaos i rozdzielenie grupy ✅ C) odpoczynek - Dobra etyka przewodnicka to:
A) obiecywanie atrakcji B) uczciwość i troska o bezpieczeństwo ✅ C) „jakoś będzie”
Klucz: 1B, 2B, 3B, 4B, 5B, 6B, 7B, 8B, 9B, 10B, 11B, 12B, 13B, 14B, 15B, 16B, 17B, 18B, 19B, 20B, 21A, 22B, 23B, 24B, 25B.
Test 2: zadanie praktyczne (10–15 min)
„Briefing i prowadzenie”
Uczestnik przygotowuje:
- 60-sekundowy briefing startowy,
- 60-sekundowy komunikat o zasadach na trudnym odcinku,
- 60-sekundowe „zamknięcie” wycieczki (feedback, bezpieczeństwo, kultura).
Ocena: jasność komunikatu, spokój, dopasowanie do grupy, etyka.
Test 3: symulacje sytuacji ekstremalnych (do zaliczenia)
Scenariusze (losowane):
- mgła i utrata orientacji,
- burza i zawrót,
- noc i spadek sił,
- oblodzenie i brak sprzętu,
- konflikt w grupie.
Kryteria: decyzja, komunikacja, organizacja grupy, minimalizacja stresu, plan B.