Proszę Państwa, przed nami jedna z najważniejszych i najbardziej historycznych dolin całych Tatr Wysokich — Dolina Zimnej Wody, nazywana dawniej także Kolbachami. To nie jest zwykła dolina, którą można opisać tylko długością, powierzchnią i przebiegiem potoku. To wielki tatrzański system dolinny, prawdziwe górskie królestwo stawów, wodospadów, schronisk, dawnych szlaków, taternickich legend i przyrodniczych osobliwości.

Dolina Zimnej Wody ma około 9 km długości i zajmuje powierzchnię mniej więcej 17,5 km². Jej najniższy punkt znajduje się w rejonie Tatrzańskiej Leśnej, na wysokości około 915 m n.p.m., a najwyżej dolina sięga aż pod Łomnicę, wznoszącą się na 2632 m n.p.m.. Mamy więc tutaj pełny przekrój Tatr Wysokich: od podtatrzańskich lasów, przez wodospady i schroniska, aż po skalne kotły, stawy i jedne z najwyższych szczytów całego pasma.

Od lewej strony orograficznej dolinę ograniczają potężne szczyty i granie: Wyżni Barani Zwornik, Baranie Rogi, Durny Szczyt, Łomnica oraz Łomnicka Grań. To strona bardzo wyniosła, surowa, należąca do najwspanialszych fragmentów Tatr Wysokich. Z prawej strony orograficznej dolinę zamykają między innymi Mała Wysoka, Staroleśna, Nowoleśna Grań, Sławkowska Grań, Sławkowski Szczyt i Sławkowski Grzebień. Już samo wyliczenie tych nazw pokazuje, że jesteśmy wśród wielkich tatrzańskich grani — w miejscu, gdzie dolina nie jest dodatkiem do gór, ale ich centrum.

Głównym ciekiem doliny jest Zimna Woda. To potok, który zbiera wody z rozległego systemu bocznych dolin, kotłów i stawów. Jego nazwa jest bardzo trafna — woda spływająca z wysoko położonych kotłów, spod śniegów, piargów i skalnych progów, nawet latem zachowuje chłód wysokich gór.

Dolina Zimnej Wody jest jednak przede wszystkim doliną rozgałęzioną. W jej skład wchodzą dwa wielkie światy: Dolina Małej Zimnej Wody oraz Dolina Staroleśna. Każda z nich mogłaby być osobną opowieścią.

Pierwsza z nich, Dolina Małej Zimnej Wody, prowadzi ku jednemu z najbardziej znanych miejsc w Tatrach Słowackich — ku Dolinie Pięciu Stawów Spiskich. Po drodze spotykamy takie zakątki jak Złota Kotlinka, Spiskie Kotły, Barani Ogród i Dolinka Lodowa. To kraina stawów, progów i skalnych amfiteatrów, zamknięta przez wysokie szczyty i granie. Właśnie tutaj znajdują się słynne Spiskie Stawy: Zadni, Wielki, Pośredni, Mały i Niżni. Towarzyszą im również Lodowy Stawek i Barani Stawek.

Drugi wielki system to Dolina Staroleśna — jedna z najbardziej rozbudowanych i skomplikowanych dolin tatrzańskich. W jej obrębie znajdują się liczne kotły, koryciska i równienie: Staroleśna Zatoka, Strzelecka Kotlina, Strzeleckie Pola, Niespodziany Ogródek, Siwa Kotlina, Zbójnickie Korycisko, Graniasta Kotlina, Pustka Kotlina, Zbójnicka Rówień, Warzęchowe Korycisko, Warzęchowa Kotlina, Nowoleśna Kotlina, Długa Kotlina, Kotlina pod Rohatką, Dzika Kotlina i Jamina.

Brzmi to niemal jak mapa osobnego górskiego państwa. I rzeczywiście — Dolina Staroleśna jest tak rozbudowana, że ma własne wewnętrzne układy. Warzęchowe Korycisko łączy się z Warzęchową Kotliną, Długą Kotliną, Kotliną pod Rohatką i Dziką Kotliną. Zbójnickie Korycisko prowadzi przez Staroleśną Bramę ku Zawracikowi Rówienkowemu. Z kolei Staroleśna Wierzchowina obejmuje między innymi Pustą Kotlinę, Zbójnicką Rówień i Graniastą Kotlinę. Do tego dochodzi Staroleśna Zatoka z Siwą Kotliną, Strzeleckimi Polami i Strzelecką Kotliną.

To właśnie w Dolinie Staroleśnej szczególnie mocno widać, jak bardzo Tatry Wysokie są krajobrazem polodowcowym. Kotły, progi, zagłębienia i stawy układają się tu w wielopiętrowy system. Woda zatrzymuje się w skalnych misach, spływa przez progi, znika między głazami i znów pojawia się niżej.

Dolina Zimnej Wody jest jedną z najbardziej jeziornych dolin Tatr. W samej Dolinie Małej Zimnej Wody znajduje się 7 stawów, a w Dolinie Staroleśnej aż 27. Do najważniejszych należą Warzęchowy Staw, Długi Staw Staroleśny i Długie Oko, Zbójnickie Stawy — Niżni, Pośredni i Wyżni — wraz ze Zbójnickim Okiem, a także Harnaskie Stawy: Niżni, Pośredni i Wyżni. Są tu również Harnaskie Oka, Pusty Staw, Mały Pusty Stawek, Puste Oko, Zmarzły Staw Staroleśny, Mały Zmarzły Stawek, Siwe Stawy, Strzeleckie Stawy, Strzeleckie Oka oraz Niespodziane Stawki.

Same nazwy mówią wiele o charakterze tych miejsc. „Zmarzły”, „Siwy”, „Pusty”, „Niespodziany” — to nie są nazwy przypadkowe. Oddają chłód, barwę, surowość albo ukrycie tych małych wysokogórskich zbiorników. Niektóre z nich są dobrze widoczne przy szlakach, inne pozostają w bardziej ustronnych zakątkach, znanych przede wszystkim taternikom, przewodnikom i miłośnikom topografii.

Ale Dolina Zimnej Wody to nie tylko stawy. To także wodospady — jedne z najsłynniejszych w Tatrach Słowackich. Wodospady Zimnej Wody tworzą cały ciąg spadków: Długi, Wielki, Skryty i Mały. Czasem zalicza się do nich również Troisty i Olbrzymi. To właśnie dla tych wodospadów zaczęto tu przychodzić bardzo wcześnie. Huk wody, wilgotne skały, chłód bijący od potoku i łatwy dostęp z pobliskich miejscowości sprawiły, że Dolina Zimnej Wody stała się jednym z klasycznych celów dawnych wycieczek.

W wyższych partiach spotykamy kolejne wodne akcenty: Złotą Siklawę i Sławkowską Siklawę. W Tatrach słowo „siklawa” ma wyjątkowy ciężar. Nie oznacza tylko wodospadu, ale także całe górskie doświadczenie: szum, echo, mgiełkę wodną, śliską skałę i poczucie, że woda jest jedną z najważniejszych sił rzeźbiących dolinę.

Na niższych piętrach doliny ważną rolę odgrywały polany i ogrody. Warto wymienić Staroleśną Polanę, Łomnicki Ogród — Mały i Wielki — oraz Staroleśny Ogród: Niżni, Pośredni i Wyżni. Nazwy „ogród” w Tatrach często oznaczają miejsca nie tyle uporządkowane przez człowieka, ile naturalnie odróżniające się od surowego otoczenia — bardziej zielone, trawiaste, przyjazne dla pasterstwa albo odpoczynku.

Dolina Zimnej Wody ma także bardzo bogatą historię ludzką. Dawniej była znana z korzeniarstwa, czyli zbierania ziół i leczniczych roślin. W Tatrach zioła, korzenie i rośliny wysokogórskie miały duże znaczenie w medycynie ludowej. Korzeniarze znali zakamarki dolin, pory kwitnienia i miejsca występowania poszczególnych roślin. Ich wiedza była praktyczna, przekazywana z pokolenia na pokolenie.

To również jedna z dolin najwcześniej odwiedzanych przez turystów i badaczy. Stanisław Staszic dotarł tu w 1805 roku jako pierwszy znany turysta z Polski. To bardzo ważny moment, bo Staszic był jedną z kluczowych postaci w dziejach poznawania Tatr. Później, około 1895 roku, przebywał tu również Ludwik Zejszner, wybitny geolog i badacz Karpat. Dolina Zimnej Wody od dawna była więc nie tylko miejscem spacerów, lecz także przestrzenią naukowego poznawania gór.

W XIX wieku doliną prowadził także szlak na Łomnicę. Zanim powstały późniejsze udogodnienia, zanim turystyka przybrała współczesną formę, wejście na Łomnicę było poważną wyprawą. Dolina Zimnej Wody stanowiła naturalne dojście w głąb wysokich gór, ku jednemu z najwybitniejszych szczytów Tatr.

Jej znaczenie jest ogromne również w historii taternictwa. To właśnie w tym rejonie rozgrywały się ważne wydarzenia zimowej i ścianowej eksploracji Tatr. W 1891 roku Theodor Wundt dokonał zimowych wejść na Łomnicę i Lodowy Szczyt. W 1902 roku ważnym taternickim celem stał się Ostry Szczyt. Później, w latach 1929 i 1930, szczególną rolę odegrała zachodnia ściana Łomnicy. To były przejścia, które stopniowo przesuwały granice tego, co w Tatrach uznawano za możliwe.

Dolina Zimnej Wody pełniła i nadal pełni także funkcję wielkiego zaplecza turystycznego. U jej wylotu zbiega się aż siedem szlaków, a cała okolica jest związana z dużymi ośrodkami wypoczynkowymi: Tatrzańską Łomnicą i Starym Smokowcem. To sprawia, że dolina od dawna była jedną z najłatwiej dostępnych bram do Tatr Wysokich po stronie słowackiej.

Nie można pominąć schronisk. W Dolinie Zimnej Wody i jej otoczeniu znajdują się miejsca, które zna niemal każdy miłośnik słowackich Tatr: Chata Téryego, Zbójnicka Chata, Zamkovskiego Chata, Hotel Bilíka i Hrebienok. Każde z nich ma własny charakter. Chata Téryego prowadzi nas ku wysokim partiom Doliny Małej Zimnej Wody i Spiskim Stawom. Zbójnicka Chata jest związana z Doliną Staroleśną. Zamkovskiego Chata leży niżej, w rejonie popularnych dojść, a Hrebienok od dawna pełni rolę turystycznego węzła.

Szczególne miejsce zajmuje jednak Rainerowa Chatka. To kamienny, pokryty gontem schron, uznawany za najstarszy zbudowany w Tatrach schron turystyczny. Postawił go Johann Rainer w 1865 roku z myślą o gościach przychodzących oglądać wodospady. W tym prostym budynku zapisana jest cała historia narodzin turystyki tatrzańskiej. Nie chodziło jeszcze o wielkie schroniska, komfort i masowy ruch. Chodziło o podstawowe schronienie dla ludzi, których przyciągał huk Wodospadów Zimnej Wody.

Obok Rainerowej Chatki przez niemal sto lat stało schronisko Pod Kozicą, znane jako Kamzík, działające w latach 1884–1980. Dziś jest już częścią historii, ale warto o nim pamiętać, bo pokazuje, jak ważny był ten rejon dla rozwoju turystyki w Tatrach Słowackich.

Dolina Zimnej Wody jest więc miejscem niezwykle wielowarstwowym. Dla zwykłego turysty może być drogą do wodospadów, na Hrebienok, do Zamkovskiego Chaty, Téryego lub Zbójnickiej Chaty. Dla geografa jest skomplikowanym systemem dolin, kotłów, korycisk i stawów. Dla historyka turystyki — jednym z najważniejszych miejsc wczesnego poznawania Tatr. Dla taternika — bramą ku Łomnicy, Lodowemu, Ostremu Szczytowi i Staroleśnym ścianom. A dla przewodnika — idealną doliną do opowieści.

Proszę Państwa, gdy idziemy Doliną Zimnej Wody, warto nie patrzeć tylko pod nogi. Warto słuchać wody, bo to ona prowadzi nas przez całą historię doliny. Najpierw szumi w dolnych partiach przy wodospadach, potem cichnie przy schroniskach, znów odzywa się na progach, aż wreszcie prowadzi nas ku wysoko położonym stawom, gdzie krajobraz staje się już prawdziwie alpejski.

Ta dolina jest jak wielka księga Tatr Wysokich. Na pierwszych stronach mamy wodospady i dawne schrony. Dalej pojawiają się polany, ogrody i ślady korzeniarzy. Potem zaczynają się stawy, kotły i skalne bramy. A na końcu — Łomnica, Durny Szczyt, Baranie Rogi, Mała Wysoka i Sławkowski Szczyt.

Dolina Zimnej Wody nie jest tylko jedną z dolin słowackich Tatr. To jeden z najważniejszych korytarzy prowadzących w samo serce Tatr Wysokich — miejsce, gdzie spotykają się przyroda, historia, turystyka, nauka i taternictwo. I właśnie dlatego jej opowieść jest tak długa, bogata i fascynująca.

Dane podstawowe

  • Powierzchnia: 17,5 km2
  • Długość: 9 km
  • Najniższy punkt: Tatrzańska Leśna (ok. 915)
  • Najwyższy punkt: Łomnica (2632)

Ograniczenie lewe orograficznie

  • Wyżni Barani Zwornik
  • Baranie Rogi
  • Durny Szczyt
  • Łomnica
  • Łomnicka Grań

Ograniczenia prawe orograficznie

  • Mała Wysoka
  • Starolesna
  • Nowoleśna Grań
  • Sławkowska Grań
  • Sławkowski Szczyt
  • Sławkowski Grzebień

Doliny składowe

  • Dolina Małej Zimnej Wody
  • Złota Kotlinka
  • Dolina Pięciu Stawów Spiskich
  • Spiskie Kotły
  • Barani Ogród
  • Dolinka Lodowa
  • Dolina Staroleśna
  • Staroleśna Zatoka
  • Strzelecka Kotlina
  • Strzeleckie Pola
  • Niespodziany Ogródek
  • Siwa Kotlina
  • Zbójnickie Korycisko
  • Graniasta Kotlina
  • Pustka Kotlina
  • Zbójnicka Rówień
  • Warzęchowe Korycisko
  • Warzęchowa Kotlina
  • Nowoleśna Kotlina
  • Długa Kotlina
  • Kotlina pod Rohatką
  • Dzika Kotlina
  • Jamina

Specyficzne dla Doliny Staroleśnej układy dolinne

  • Warzęchowe Korycisko:
    • Warzęchowa Kotlina – Długa Kotlina – Kotlina pod Rohatką – Dzika Kotlina
  • Zbójnickie Korycisko:
    • Staroleśna Brama – Zawracik Rówienkowy
  • Staroleśna Wierzchowina:
    • Pustka Kotlina, Zbójnicka Rówień, Graniasta Kotlina
  • Staroleśna Zatoka
    • Siwa Kotlina, Strzeleckie Pola, Srzelecka Kotlina

Główny potok

  • Zimna Woda

Jeziora

  • Dolina Małej Zimnej Wody (7)
    • Spiskie stawy: Zadni, Wielki, Pośredni, Mały, Niżni
    • Lodowy Stawek
    • Barani Stawek
  • Dolina Staroleśna (27)
    • Warzęchowy Staw
    • Długin Staw Starolesny i Długie Oko
    • Zbójnickie Stawy (Niżni, Pośredni, Wyżni) i Zbójnickie Oko
    • Harnaskie Stawy: (Niżni, Pośredni, Wyżni)
    • Harnaskie Oka (Niżnie, Wyżnie)
    • Pusty Staw, Mały Pusty Stawek i Puste Oko
    • Zmarzły Staw Staroleśny, Mały Zmarzły Stawek
    • Siwe Stawy (Niżni, Pośredni, Wyżni)
    • Strzeleckie Stawy (Niżnie, Wyżnie) i Strzeleckie Oka (2)
    • Niespodziane Stawki (Niżni, Pośredni, Wyżni)

Wodospady

  • Wodospady Zimnej Wody: Długi, Wielki, Skryty, Mały
  • Troisty i Olbrzymi (czasem również zaliczane do WZW)
  • Złota Siklawa
  • Sławkowska Siklawa

Najważniejsze Polany

  • Staroleśna Polana
  • Łomnicki Ogród (Mały, Wielki)
  • Staroleśny Ogród (Niżni, Pośredni, Wyżni)

Ciekawoski

  • Słynna z Korzeniarstwa – zbierania ziół
  • Stanisław Staszic dotarł do niej w 1805 r. jako pierwszy znany turysta z Polski
  • Ok. 1895 był w niej Ludwik Zejszner
  • w XIX wieku wiódł szlak na Łomnicę
  • Inaczej Kolbachy
  • Wybitna rola w historii taternictwa:
    • zimą Theodor Wundt na Łomnicy i Lodowym (1891 r.)
    • Ostry Szczyt (1902 r.)
    • Zach. ściana Łomnicy – 1929, 1930 r.
  • U wylotu zbiega się 7 szlaków – zaplecze wielkich ośrodków wypoczynkowych: Tatrzańska Łomnica i Stary Smokowiec
  • Schroniska:
    • Teryego,
    • Zbójnickie,
    • Zamkowskiego Chata
    • Hotel Bilika
    • Hrebieniok
  • Rainerowa Chatka – kamienny, pokryty gontem – najstarszy zbudowany w Tatrach schron turystyczny. Johan Rainer – zbudował ją w 1865 r. z myślą o gościach oglądających wodospady.
  • 1884 – 1980 r. sąsiadowało z Rainerową Chatą schronisko Pod Kozicą – Kamzik.