
Kurs przewodnika tatrzańskiego III klasy · przedmiot 10
Pierwsza pomoc, podstawy ratownictwa i autoratownictwa w górach
Schemat postępowania, RKO i AED, urazy, hipotermia, odmrożenia, porażenie piorunem, apteczka przewodnika i wzywanie TOPR – praktyczne szkolenie, które musi umieć każdy przewodnik.
Zakres szkolenia
To szkolenie praktyczne – co najmniej 10 godzin. Obejmuje pierwszą pomoc w różnych wypadkach i przy zagrożeniu życia, rozpoznawanie stanów zagrożenia życia, resuscytację, rodzaje urazów, opatrunki i ułożenie rannego, oparzenia, odmrożenia i porażenie piorunem, apteczkę przewodnicką, górskie organizacje ratownicze i łączność z nimi oraz autoratownictwo[1].
- TOPR: 985 lub +48 601 100 300, aplikacja Ratunek (wysyła lokalizację)[3]
- HZS (Słowacja): 18 300
- numer alarmowy 112 – w całej UE
Schemat postępowania na miejscu wypadku
| Krok | Co robisz |
|---|---|
| 1. Bezpieczeństwo | ocena zagrożeń (spadające kamienie, lawina, burza), zabezpieczenie siebie, grupy i poszkodowanego |
| 2. Ocena przytomności | głośne zawołanie, delikatne potrząśnięcie za barki |
| 3. Drogi oddechowe i oddech | udrożnienie (odgięcie głowy), ocena oddechu do 10 sekund |
| 4. Wezwanie pomocy | TOPR / HZS / 112 – miejsce, liczba poszkodowanych, obrażenia, warunki |
| 5. RKO lub pozycja bezpieczna | brak prawidłowego oddechu → 30 uciśnięć : 2 oddechy; oddycha → pozycja bezpieczna i ochrona przed wychłodzeniem |
| 6. Opieka do przybycia ratowników | kontrola oddechu, izolacja termiczna, opatrunki, wsparcie psychiczne |
Według wytycznych Europejskiej Rady Resuscytacji uciska się środek klatki piersiowej na głębokość 5–6 cm z częstotliwością 100–120 na minutę, a AED podłącza się jak najszybciej[2].
Stany typowe dla gór
Drżenie, spowolnienie, splątanie. Izoluj od podłoża, osłoń przed wiatrem, ostrożnie przenoś; ciężko wychłodzonego nie rozcieraj i nie każ mu chodzić.
Blada, twarda, zdrętwiała skóra. Nie rozcierać śniegiem; ogrzewać stopniowo, tylko gdy nie grozi ponowne zamarznięcie.
Poszkodowany nie „przewodzi prądu” – można go dotykać. Przy wielu porażonych pierwszeństwo mają ci bez oddechu.
Unieruchom w zastanej pozycji, obejmując sąsiednie stawy; folia NRC i ciepło.
Ogranicz ruchy, nie zdejmuj kasku bez potrzeby, wezwij śmigłowiec.
Bezpośredni ucisk, opatrunek uciskowy; przy masywnym krwotoku z kończyny – opaska uciskowa.
Współpraca ze śmigłowcem i sygnały
| Sygnał | Znaczenie |
|---|---|
| obie ręce w górze (litera Y) | „Tak, potrzebujemy pomocy” |
| jedna ręka w górze, druga w dół (litera N) | „Nie potrzebujemy pomocy” |
| 6 sygnałów na minutę (światło, gwizdek), minuta przerwy | alpejski sygnał wzywania pomocy |
| 3 sygnały na minutę | odpowiedź – pomoc nadchodzi |
Przy lądowaniu lub zawisie śmigłowca: zabezpiecz luźne rzeczy (płachty, kurtki, plecaki), podejdź tylko na znak ratownika, od przodu i w polu widzenia pilota.

Apteczka przewodnika – minimum
gaza jałowa, opatrunki indywidualne, bandaże elastyczne, plastry, chusta trójkątna, opaska uciskowa
folia NRC, czapka i rękawice zapasowe, płachta biwakowa
rękawiczki jednorazowe, maseczka do oddechów, nożyczki, szyna typu SAM, czołówka
naładowany telefon i powerbank, aplikacja Ratunek, gwizdek
Przewodnik nie podaje uczestnikom leków na receptę; zawsze pyta o choroby przewlekłe i alergie przed wyjściem. W terenie lawinowym obowiązkowy jest zestaw lawinowy – zob. ratownictwo lawinowe partnerskie.
Przykładowe zagadnienia egzaminacyjne
- Przedstaw schemat postępowania przy nieprzytomnym poszkodowanym na szlaku.
- Jak prowadzić RKO u dorosłego? Kiedy użyć AED?
- Jak rozpoznać i postępować przy hipotermii i odmrożeniach?
- Jak udzielić pomocy po porażeniu piorunem kilku osób?
- Jak wezwać TOPR i jakie informacje przekazać dyspozytorowi?
- Co powinno znaleźć się w apteczce przewodnika tatrzańskiego?
🎓 Ratownictwo i pierwsza pomoc w Akademii
W Akademii znajdziesz schematy postępowania, checklisty apteczki i studia przypadku z gór – a w testach pytania z pierwszej pomocy, które pojawiają się na egzaminie.
- 77 lekcji w 23 modułach – cały program kursu III klasy w jednym miejscu
- testy z prawdziwych egzaminów (od 2003 r.) i trener egzaminu ustnego
- mapy do uzupełniania, opisy tras przewodnickich i powtórki przed egzaminem
Program zajęć – 10 × 60 minut
Szczegółowy plan szkolenia z pierwszej pomocy, ratownictwa i autoratownictwa – z listą wyposażenia apteczki i scenariuszami ćwiczeń.
Przedmiot na kursie przewodnika tatrzańskiego III klasy
To jeden z najbardziej praktycznych modułów na kursie: uczymy się rozpoznawania stanów zagrożenia życia, działania w pierwszych minutach, wykonywania RKO i obsługi AED, opatrywania urazów, zabezpieczenia poszkodowanego w terenie górskim oraz podstaw ratownictwa i autoratownictwa w sytuacjach, gdy pomoc jest „daleko” i liczy się organizacja oraz spokój.
Szkolenie ma charakter edukacyjny. W realnym wypadku zawsze priorytetem jest bezpieczeństwo miejsca, szybkie wezwanie pomocy i działanie zgodnie z aktualnymi wytycznymi pierwszej pomocy.
Cele modułu
Po ukończeniu zajęć uczestnik:
- rozpoznaje stany zagrażające życiu i potrafi działać według prostego schematu,
- wykonuje RKO u dorosłego (i zna zasady użycia AED),
- potrafi wykonać podstawowe opatrunki i unieruchomienia oraz ułożyć poszkodowanego,
- zna postępowanie w: oparzeniach, odmrożeniach, porażeniu piorunem, hipotermii,
- umie skompletować i stosować apteczkę przewodnicką,
- wie jak wezwać pomoc w górach, jakie informacje przekazać i jak utrzymać łączność,
- zna podstawy autoratownictwa: ochrona termiczna, ewakuacja z miejsca ryzykownego, organizacja grupy.
Program zajęć – 10 godzin (10 × 60 min)
1) Fundament: bezpieczeństwo miejsca zdarzenia i schemat działania (60 min)
Zakres:
- najpierw bezpieczeństwo: kamienie, lawiny, burza, ekspozycja, ruch turystyczny,
- ocena sytuacji i „dowodzenie” (kto dzwoni, kto pomaga, kto pilnuje grupy),
- schemat postępowania: podejście → ocena przytomności → oddech → wezwanie pomocy → działania.
Ćwiczenie: „pierwsze 60 sekund” – role w grupie i checklisty.
2) Rozpoznawanie stanów zagrażających życiu (60 min)
Zakres:
- utrata przytomności, brak oddechu / oddech agonalny,
- masywny krwotok, wstrząs,
- duszność, ból w klatce, objawy udaru,
- drgawki, hipoglikemia/hiperglikemia (w praktyce przewodnika).
Ćwiczenie: szybka ocena „ABC” w 6 scenariuszach.
3) RKO i AED – reanimacja w praktyce (60 min)
Zakres:
- kiedy zaczynamy RKO i kiedy nie przerywamy,
- uciski klatki piersiowej: technika, tempo, głębokość,
- oddechy ratownicze (kiedy, jak) + działania zespołowe,
- użycie AED i bezpieczeństwo podczas wyładowania.
Ćwiczenie: rotacyjnie: 2-osobowa RKO + AED (symulacja).
4) Urazy: złamania, skręcenia, urazy głowy i kręgosłupa – zabezpieczenie (60 min)
Zakres:
- ocena urazu i decyzja: kiedy unieruchamiać, kiedy nie ruszać,
- zasada „kręgosłup podejrzewamy” – minimalizacja ruchu,
- urazy stawów (skokowy/kolano) – postępowanie w terenie.
Ćwiczenie: unieruchomienie kończyny „tym co mamy” + organizacja transportu.
5) Krwotoki i rany: opatrunki, tamowanie, pozycje ułożeniowe (60 min)
Zakres:
- krwotok zewnętrzny: ucisk bezpośredni, opatrunek uciskowy,
- rany cięte/szarpane, otarcia, „skaleczenie w skale”,
- kiedy i jak ułożyć poszkodowanego (pozycja bezpieczna, przeciwwstrząsowa – wg oceny),
- higiena i ochrona ratownika (rękawiczki, bariery).
Ćwiczenie: 3 rodzaje ran – dobór opatrunku + ułożenie.
6) Uraz cieplny, hipotermia, odmrożenia – góry „na zimno” (60 min)
Zakres:
- hipotermia: rozpoznanie, ochrona termiczna, ograniczenie utraty ciepła,
- odmrożenia: czego NIE robić, jak zabezpieczyć, kiedy ewakuacja,
- zasady warstwowania i „pakowania” w NRC / improwizowane nosze.
Ćwiczenie: „pakiet termiczny” w 3 minuty – co robisz i w jakiej kolejności.
7) Oparzenia i urazy chemiczne/termiczne (60 min)
Zakres:
- oparzenia termiczne: chłodzenie, opatrunek, ocena rozległości,
- oparzenia słoneczne, odwodnienie w upale,
- oparzenia oczu/urazy od promieniowania (śnieg + słońce).
Ćwiczenie: dobór postępowania do 4 scenariuszy (kuchenka, słońce, śnieg, gorący płyn).
8) Porażenie piorunem i zdarzenia masowe (60 min)
Zakres:
- bezpieczeństwo miejsca po uderzeniu (ryzyko kolejnego wyładowania),
- ocena i priorytety: „kogo pierwszego?”,
- łączność i organizacja grupy w stresie,
- podstawy działań w sytuacji wielu poszkodowanych (triage w wersji „turystycznej”).
Ćwiczenie: scenariusz „burza + porażenie” – podział ról i działania krok po kroku.
9) Apteczka przewodnicka + ratownictwo w górach i łączność (60 min)
Zakres:
- apteczka: co jest naprawdę potrzebne w górach i dlaczego,
- jak dzwonić po pomoc: jakie dane przekazać, jak opisać lokalizację,
- aplikacje i lokalizacja (koordynaty / punkty charakterystyczne),
- górskie organizacje ratownicze (PL i SK) – kiedy, jak i z czym.
Ćwiczenie: rozmowa alarmowa „na sucho” – 60 sekund, konkrety.
10) Autoratownictwo i działania w praktycznych przypadkach (60 min)
Zakres:
- autoratownictwo przewodnika: zabezpieczenie grupy, ewakuacja z miejsca ryzykownego,
- improwizowane nosze, pomoc w zejściu, planowanie „dojścia do zasięgu”,
- dokumentacja zdarzenia (dla ratowników i organizatora),
- podsumowanie: procedury i nawyki, które ratują czas.
Ćwiczenie końcowe: „pełna akcja” – scenariusz łączący uraz + wychłodzenie + wezwanie pomocy.
Moduły dodatkowe
Moduł A: Apteczka przewodnicka – lista minimum
Ochrona ratownika: rękawiczki nitrylowe, maseczka/bariera do oddechów
Opatrunki: jałowe gaziki, bandaże, kompresy, plastry, taśma, opatrunek uciskowy
Unieruchomienia: chusta trójkątna, opaska elastyczna, taśma do stabilizacji
Termika: 2× folia NRC, małe ogrzewacze chemiczne (opcjonalnie), worek/poncho
Dodatki praktyczne: nożyczki ratownicze, pęseta, marker, mała latarka/czołówka
Indywidualne uczestników: ich leki (np. inhalator, leki alergiczne) – po uzgodnieniu i zasadach bezpieczeństwa
Uwaga: kwestie leków (np. podawanie) omawiamy ostrożnie – liczy się zakres kompetencji i procedury.
Moduł B: „Co przekazać ratownikom” – gotowiec do zgłoszenia
- Co się stało (uraz/nieprzytomny/krwotok/wyziębienie)
- Ile osób poszkodowanych i ich stan (przytomny? oddycha?)
- Lokalizacja (szlak, nazwa miejsca, wysokość, koordynaty, punkty orientacyjne)
- Warunki (pogoda, wiatr, mgła, oblodzenie)
- Co już zrobiono (RKO, opatrunek, ogrzanie, unieruchomienie)
- Możliwość ewakuacji (czy da się dojść, czy potrzebny śmigłowiec)
- Numer kontaktowy + ustalenie dalszej łączności
Moduł C: Autoratownictwo – 6 zasad przewodnika
- Zabezpiecz miejsce i grupę (żeby nie było „drugiego poszkodowanego”).
- Działaj schematem: ocena → wezwanie pomocy → pierwsza pomoc → organizacja.
- Ogranicz wychłodzenie (to w górach „drugi wróg” po urazie).
- Minimalizuj ruch poszkodowanego, jeśli podejrzewasz uraz poważny.
- Deleguj zadania (łączność, termika, opatrunki, logistyka).
- Zapisz kluczowe informacje dla ratowników (czas zdarzenia, objawy, działania).
Test zaliczeniowy (ABC) – 30 pytań + klucz
- Pierwszy krok przy zdarzeniu w górach to: A) opatrunek B) bezpieczeństwo miejsca ✅ C) zdjęcie
- Brak reakcji na głos i dotyk oznacza: A) przytomny B) nieprzytomny ✅ C) zdrowy
- Jeśli poszkodowany nie oddycha prawidłowo: A) czekamy B) zaczynamy RKO ✅ C) podajemy wodę
- Najważniejsze w RKO to: A) oddechy zawsze B) uciski klatki piersiowej ✅ C) okłady
- AED: A) zastępuje RKO B) wspiera RKO i analizuje rytm ✅ C) jest tylko dla lekarzy
- Krwotok masywny tamujemy przede wszystkim: A) lodem B) uciskiem bezpośrednim/opatrunkiem uciskowym ✅ C) wodą
- Pozycja bezpieczna jest dla osoby: A) nieoddychającej B) nieprzytomnej, ale oddychającej ✅ C) z zatrzymaniem krążenia
- Podejrzenie urazu kręgosłupa → działanie: A) gwałtownie sadzamy B) minimalizujemy ruch i stabilizujemy ✅ C) każemy biec
- Największe ryzyko w górach po urazie to często: A) brak internetu B) wychłodzenie ✅ C) brak zdjęć
- Hipotermia to: A) gorączka B) obniżenie temperatury ciała ✅ C) ból mięśni
- W odmrożeniach nie należy: A) zabezpieczyć termicznie B) trzeć i rozcierać ✅ C) chronić przed dalszym zimnem
- Oparzenie termiczne: A) ogrzewamy B) chłodzimy wodą (jeśli możliwe) ✅ C) posypujemy solą
- Porażenie piorunem: A) poszkodowany jest „naładowany” i nie wolno dotykać B) można udzielać pomocy, dbając o bezpieczeństwo ✅ C) nie wzywamy pomocy
- Gdy jest wielu poszkodowanych, priorytetem jest: A) najsilniejszy ból B) ci z zagrożeniem życia ✅ C) ten, kto krzyczy
- Podstawowa ochrona ratownika to: A) czapka B) rękawiczki i bariera ✅ C) baton
- Opatrunek uciskowy stosujemy gdy: A) brak rany B) jest krwawienie ✅ C) jest gorąco
- Ułożenie przeciwwstrząsowe: A) zawsze B) zależnie od stanu i urazu ✅ C) nigdy
- Wzywając pomoc podajesz: A) tylko nazwę szczytu B) co się stało + stan + lokalizacja ✅ C) liczbę kroków
- Folia NRC: A) tylko na deszcz B) ogranicza utratę ciepła ✅ C) do ozdoby
- Złamanie/skręcenie: A) ignorujemy B) stabilizujemy i ograniczamy ruch ✅ C) masujemy mocno
- Udar cieplny to: A) błahostka B) stan zagrożenia życia ✅ C) zwykłe zmęczenie
- Drgawki: A) wkładamy coś do ust B) zabezpieczamy przed urazem ✅ C) trzymamy na siłę
- Osoba z dusznością: A) kładziemy na płasko B) ułatwiamy oddychanie i wzywamy pomoc ✅ C) każemy biec
- Najczęstszy błąd przy ratowaniu w górach to: A) delegowanie zadań B) brak zabezpieczenia miejsca ✅ C) użycie folii
- Apteczka przewodnicka powinna zawierać m.in.: A) opatrunki i rękawiczki ✅ B) perfumy C) książkę
- W autoratownictwie kluczowe jest: A) szybkość ponad wszystko B) procedura i organizacja ✅ C) cisza
- Gdy poszkodowany jest przytomny, ale blady i osłabiony: A) obserwujemy, izolujemy termicznie i oceniamy ✅ B) ignorujemy C) każemy iść szybciej
- Przy podejrzeniu wstrząsu: A) chłodzimy lodem B) chronimy termicznie i wzywamy pomoc ✅ C) podajemy alkohol
- Najlepsza informacja lokalizacyjna dla ratowników to: A) „gdzieś w Tatrach” B) nazwa szlaku + punkt + koordynaty ✅ C) „blisko schroniska”
- Najważniejsza zasada końcowa to: A) nie wzywać pomocy B) nie pogarszać sytuacji i działać według schematu ✅ C) robić zdjęcia
Klucz: 1B, 2B, 3B, 4B, 5B, 6B, 7B, 8B, 9B, 10B, 11B, 12B, 13B, 14B, 15B, 16B, 17B, 18B, 19B, 20B, 21B, 22B, 23B, 24B, 25A, 26B, 27A, 28B, 29B, 30B.
Egzamin praktyczny (propozycja) – 3 stacje, łącznie ok. 20–25 min/os.
Stacja 1: RKO + AED
- ocena przytomności i oddechu, wezwanie pomocy, RKO, użycie AED.
Stacja 2: Uraz + opatrunek
- krwotok / rana + opatrunek uciskowy, stabilizacja kończyny, ułożenie.
Stacja 3: Hipotermia/odmrożenie + łączność
- zabezpieczenie termiczne, organizacja grupy, zgłoszenie alarmowe z pełnymi danymi.
Ocena: schemat działania, bezpieczeństwo miejsca, komunikacja i organizacja, poprawność technik.
Pogłębienie: materiały z kursu
Opracowania na podstawie zajęć kursu przewodnickiego (2025), z faktami sprawdzonymi w źródłach. Część z nich jest dostępna dla kursantów Akademii TatryGuide.
- Ratownictwo lawinowe partnerskie – detektor, sonda, łopata, odkopywanie i pierwsza pomoc według ERC
- Lawiny i ocena ryzyka – teren, wiatr, pokrywa, skala EAWS, formuła 3×3 i metoda redukcji Muntera
Najczęstsze pytania o pierwszą pomoc na kursie
Ile godzin pierwszej pomocy jest na kursie przewodnika tatrzańskiego?
Co najmniej 10 godzin szkolenia praktycznego z pierwszej pomocy, podstaw ratownictwa i autoratownictwa.
Jaki jest numer alarmowy TOPR?
985 lub +48 601 100 300. Warto mieć aplikację Ratunek, która przesyła ratownikom lokalizację. Po słowackiej stronie numer HZS to 18 300.
Jak prowadzić resuscytację?
30 uciśnięć środka klatki piersiowej na głębokość 5–6 cm z częstotliwością 100–120/min, potem 2 oddechy ratownicze; jak najszybciej podłączyć AED.
Czy można dotykać osoby porażonej piorunem?
Tak – osoba porażona piorunem nie przewodzi prądu. Przy wielu poszkodowanych pierwszeństwo mają osoby bez oddechu.
Jakie są sygnały dla śmigłowca ratunkowego?
Obie ręce uniesione (litera Y) oznaczają „potrzebujemy pomocy”, jedna ręka w górze i jedna w dół (litera N) – „nie potrzebujemy pomocy”.
Źródła (4 – kliknij, aby rozwinąć)
- Rozporządzenie Ministra Sportu i Turystyki w sprawie nabywania uprawnień przewodnika górskiego, t.j. Dz.U. 2023 poz. 2673 – załącznik nr 4 (program szkolenia kandydatów na przewodników tatrzańskich klasy III) link
- European Resuscitation Council – wytyczne resuscytacji (Basic Life Support) link
- TOPR – numery alarmowe i aplikacja Ratunek link
- ICAR MedCom – zalecenia medycyny ratunkowej w górach (hipotermia, odmrożenia) link
