Topografia Pienin – Pieniny Spiskie, Właściwe i Małe, Snozka, Rozdziele, Homole, Wysoka i buczyna karpacka

Część	Zasięg	Najwyższy szczyt	Wymiary	Charakter
Pieniny Spiskie	od Jeziora Czorsztyńskiego (Niedzica) do Dursztyna	Żar 879 m (spotyka się też 883 m)	ok. 14 × 3–4 km	łagodny wał z wapiennymi skałkami (Hombarki), spiskie wsie[6]
Pieniny Właściwe	od Czorsztyna i Niedzicy do przełomu Dunajca między Leśnicą a Krościenkiem	Okrąglica w Trzech Koronach 982 m	12 × 3,5–4 km, 35 km²	najpiękniejsza krajobrazowo część, w większości w PPN[7]
Małe Pieniny	od przełomu Dunajca na wschód, granicą PL–SK, po przełęcz Rozdziele	Wysokie Skałki (Wysoka) 1050 m	14 × 4 km	skaliste na zachodzie, „beskidzkie” na wschodzie[2]

Pieniny Spiskie

Pieniny Spiskie kulminują w Żarze i Cisówce (777 m). Główny równoleżnikowy wał biegnie od Niedzicy do Dursztyna przez Cisówkę, Barwinkową Górę, Żar, Gajną Skałę, Jurgowską Górę i Sosnową Górę i jest rozcięty w połowie przełęczą Przesła. Dalej na zachód ciągną się skałki zaliczane już do Skalic Spiskich.^[1][6] Wysokość Żaru podawana jest różnie: 879 m albo 883 m – na wycieczce mówię „ok. 880 m”.

Pieniny Właściwe

Pieniny Właściwe dzielą się na trzy części: Pieniny Czorsztyńskie (od przełęczy Drzyślawa do przełęczy Szopka i Wąwozu Szopczańskiego), Masyw Trzech Koron (od Szopki do przełomu Dunajca) i Pieninki (między Dunajcem a Pienińskim Potokiem). Czasem dolicza się tu Grupę Golicy po słowackiej stronie. Główny grzbiet biegnie od Wdżaru przez Majerz i Macelak na Szopkę.^[7]

Przełęcz Snozka – zachodnia brama

Snozka (653 m) leży między Wdżarem (767 m) a wzniesieniem 694 m, w granicach Kluszkowiec. Według Kondrackiego oba te wzniesienia należą do Pienin, a granica z Gorcami biegnie przełęczą Drzyślawa i doliną Krośnicy. Z przełęczy rozciąga się widok na Tatry, Pieniny, Magurę Spiską, Pasmo Radziejowej i Jezioro Czorsztyńskie. Stoi tu 13-metrowy pomnik „Organy” Władysława Hasiora z 1966 r., zaprojektowany tak, by grał na wietrze. Napis upamiętniający „utrwalanie władzy ludowej” został skuty. Dawniej prowadził tędy trakt na Węgry.^[3]

Małe Pieniny

Małe Pieniny mają ok. 14 km długości i 4 km szerokości, a ich grzbietem biegnie granica polsko-słowacka. Najwyższy szczyt – Wysokie Skałki, zwane Wysoką – jest jednocześnie najwyższym w całych Pieninach. Na zachodzie dominują wapienne turnie o ostrych kształtach (Bystrzyk, Łaźne Skały, Rabsztyn), a na wschodzie szczyty łagodnieją i przypominają już Beskidy. Nazwa „Małe Pieniny” pojawiła się dopiero w połowie XIX w.; w XVIII w. mówiono o Szlachtowskich Górach.^[2]

Wąwóz Homole

Wąwóz Homole w Jaworkach ma ok. 800 m długości. Nazwa pochodzi od ruskiego słowa „homoła” (obły, bezrogi). Ściany zbudowane są z wapieni jurajskich i kredowych z domieszką łupków i margli, a dnem płynie potok Kamionka z kaskadami. Najwyższa Wysoka Skała ma ok. 120 m. Rezerwat istnieje od 1963 r.^[8]

Przełęcz Rozdziele – wschodnia granica

Rozdziele (803 m) to szerokie, trawiaste siodło między Szczobem (920 m, Beskid Sądecki) a Wierchliczką (960 m, Małe Pieniny). Biegnie przez nie granica polsko-słowacka i dawne turystyczne przejście do Litmanowej. Teren należał do wsi Biała Woda, wysiedlonej w 1947 r. w ramach Akcji „Wisła”. Dziś prowadzi się tu kulturowy wypas owiec i bydła, a w bacówce można kupić oscypki. Z przełęczy wypływa Potok Brysztański, a w dole widać Brysztańskie Skały w rezerwacie Biała Woda.^[4]

Zagospodarowanie turystyczne

• Park narodowy: w 1921 r. z inicjatywy Władysława Szafera powstał rezerwat wokół ruin zamku w Czorsztynie (7,5 ha) na gruntach Drohojowskich. 1 czerwca 1932 r. utworzono PPN – pierwszy park narodowy w Polsce.^5] Zob. [Władysław Szafer.
• Szlaki i galerie: w PPN udostępniono ok. 35 km szlaków, a na Trzech Koronach i Sokolicy – galerie widokowe. Park ma najwyższy wśród polskich parków narodowych wskaźnik ruchu turystycznego w przeliczeniu na hektar.^[5]
• Spływ Dunajcem: flisacy z Polskiego Stowarzyszenia Flisaków Pienińskich przewieźli 100 tys. turystów w 1958 r. i 280 tys. w 1975 r. Przełom można też przejść Drogą Pienińską.^1] Zob. [Spływ Dunajcem.
• Schroniska i bazy: w latach 1951–1952 otwarto schronisko w willi „Orlica” w Szczawnicy, a w 1956 r. bazy namiotowe w Krościenku, na Piaskach i w Czorsztynie. W Małych Pieninach działa m.in. schronisko pod Durbaszką.^[1]
• Zamki i jezioro: ruiny zamku w Czorsztynie, zamek Dunajec w Niedzicy i Jezioro Czorsztyńskie – dziś region sportów wodnych.^[1][5]
• Odznaki PTTK: Mała Korona Pienin (Okrąglica, Sokolica, Wysoka), Wielka Korona Pienin (dodatkowo Wysoki Wierch i Żar) oraz Diament Pienin – przejście w jeden dzień Pienin Małych, Właściwych i Spiskich, ok. 50,5 km i 2052 m przewyższeń.^[1]

Buczyna karpacka – gdzie najlepiej zachowana?

Żyzna buczyna karpacka (Dentario glandulosae-Fagetum) niegdyś zajmowała niemal całe piętro regla dolnego w Karpatach, ok. 600–1150 m n.p.m. Tworzy ją buk z domieszką jodły, jaworu i wiązu górskiego, a w wyższych partiach – świerka. Runo zakwita wczesną wiosną, zanim buki rozwiną liście. Gatunkiem charakterystycznym jest żywiec gruczołowaty o fioletowych kwiatach.^[9] W Pieninach to główny zespół leśny regla dolnego, z bukiem, jodłą, świerkiem, jaworem, wiązem i lipą szerokolistną.^[1]

Najlepiej zachowane, naturalne płaty buczyny przetrwały w miejscach trudno dostępnych.^[9] W pracach leśników i botaników jako porównawcze, naturalne drzewostany buczyny karpackiej opisuje się m.in. powierzchnie Żarnówka (stoki Babiej Góry), Czantoria (Beskid Śląski – rezerwat chroniący buczynę z jodłą, świerkiem, jaworem i cisem) i Łopuszna (Gorce). Dla Tatr punktem odniesienia jest Suchy Żleb – jedyna pozostałość naturalnego drzewostanu w reglu Tatr.^[10] W Gorcach buczyna dominuje na wysokości 650–1150 m.^[11]

Wycieczkę w Pieniny z Zakopanego opisuję na stronie Pieniny – wycieczka z Zakopanego, a całą topografię Podhala dla kursantów – w module Topografia Podhala, Spisza, Liptowa, Orawy i Pienin.

Sprawdź się

Najczęstsze pytania

Na jakie części dzielą się Pieniny?

Na Pieniny Spiskie (z Żarem), Pieniny Właściwe (z Trzema Koronami, Pieninami Czorsztyńskimi i Pieninkami) oraz Małe Pieniny (z Wysoką). Podział ustanowił Kazimierz Sosnowski w 1924 r.

Jaki jest najwyższy szczyt Pienin?

Wysokie Skałki, zwane Wysoką, w Małych Pieninach – ok. 1050 m n.p.m. (część źródeł podaje 1052 m). Trzy Korony (Okrąglica, 982 m) to najwyższy szczyt Pienin Właściwych.

Gdzie kończą się Pieniny?

Na zachodzie przyjmuje się granicę z Gorcami na przełęczy Drzyślawa i w dolinie Krośnicy (w pobliżu przełęczy Snozka), a na wschodzie – na przełęczy Rozdziele, gdzie Małe Pieniny stykają się z Beskidem Sądeckim.

Gdzie zobaczyć dobrze zachowaną buczynę karpacką?

W reglu dolnym Pienin, Gorców i Babiej Góry. Jako naturalne, porównawcze drzewostany buczyny karpackiej w literaturze opisuje się m.in. powierzchnie Żarnówka (Babia Góra), Czantoria (Beskid Śląski) i Łopuszna (Gorce).

---

Źródła