Kurs na przewodnika tatrzańskiego II klasy – wymagania, program, egzamin i historia naborów

Najważniejsze w trzech zdaniach

II klasa to awans z przewodnika szlakowego na przewodnika „taternickiego”. Przewodnik tatrzański III klasy prowadzi latem po szlakach, a zimą tylko po szlakach wskazanych w programie kursu. Przewodnik II klasy może dodatkowo prowadzić klientów drogami taternickimi do III stopnia latem i do II stopnia zimą oraz wszystkimi szlakami także zimą – tam, gdzie pozwalają przepisy TPN ^[1]. Żeby go zdobyć, trzeba mieć 2 lata stażu w III klasie, co najmniej 90 dni prowadzenia wycieczek w Tatrach, wykaz przejść (także zimowych, wielowyciągowych i lodowych), ukończyć kurs uzupełniający (min. 40 dni w terenie) i zdać egzamin państwowy przed komisją powoływaną przez Marszałka Województwa Małopolskiego ^[1][3].

	III klasa	II klasa	I klasa
Lato	wszystkie szlaki i drogi (gdzie pozwala TPN)	jak III + drogi taternickie do III stopnia	jak II + drogi powyżej III stopnia
Zima	tylko szlaki z programu kursu (bez m.in. Orlej Perci, Rysów, Świnicy od Liliowego)	wszystkie szlaki + drogi taternickie do II stopnia	jak II + drogi powyżej II stopnia
Staż przed egzaminem	–	2 lata w III klasie, 90 dni wycieczek	3 lata w II klasie, 90 dni wycieczek latem i zimą
Kurs (minimum)	140 h teorii, 10 h pierwszej pomocy, 60 dni w terenie	69 h teorii*, 8 h pierwszej pomocy, 40 dni w terenie	24 h teorii*, 6 h pierwszej pomocy, 28 dni w terenie
Teoria na egzaminie	test (30 pytań) + ustny	tylko ustny	tylko ustny
Minimalna grupa egzaminacyjna	10 osób	3 osoby	3 osoby

* Wartości z wiersza „Ogółem” załącznika nr 5. Suma godzin wpisanych przy poszczególnych przedmiotach jest niższa – o tej rozbieżności piszemy niżej. Źródło tabeli: § 6, § 4, § 14, § 16 i załączniki 4–5 rozporządzenia ^[1].

1. Co zmienia II klasa w pracy przewodnika

Rozporządzenie definiuje uprawnienia przez stopnie trudności tras. Przewodnik tatrzański II klasy jest uprawniony do prowadzenia wycieczek „w warunkach i po trasach” III klasy oraz „po drogach taternickich do III stopnia trudności w warunkach letnich, a w warunkach zimowych – po drogach taternickich do II stopnia trudności oraz po wszystkich szlakach turystycznych i drogach” – zawsze z zastrzeżeniem zarządzeń dyrektora parku narodowego ^[1].

W praktyce oznacza to trzy nowe obszary pracy:

• Szlaki zimą bez wyjątków. Program kursu III klasy wyłącza zimą m.in. Orlą Perć z dojściami, Świnicę od Liliowego, Kościelec przez Karb, przejście z Morskiego Oka do Pięciu Stawów, Wrota Chałubińskiego, Rysy i Przełęcz pod Chłopkiem ^[1]. Przewodnik II klasy może tam prowadzić także zimą.
• Szczyty bez szlaku latem. Wierzchołki, na które nie prowadzi szlak, a droga ma do III stopnia trudności: przykładowo Grań Fajek (II), Zadni Kościelec Załupą H (III), Grań Kościelców (III), Żabia Lalka drogą normalną (III), Zadni Mnich Prawym Filarem (III), Żabi Mnich lewą częścią ściany (III) ^[15].
• Asekuracja liną. Krótka lina, poręczówki, prowadzenie wyciągów ze stanowiskami, opuszczanie i wyciąganie klienta – to nie są umiejętności wymagane od przewodnika szlakowego, a na egzaminie na II klasę są podstawą oceny ^[5].

2. Wymagania: kto może podejść do egzaminu

Warunki z § 4 ust. 2 rozporządzenia trzeba spełnić łącznie ^[1]:

Warunek	Co dokładnie	Czym to udokumentować
Uprawnienia III klasy	przewodnik górski tatrzański klasy III – to też warunek przyjęcia na kurs (§ 9 ust. 2)	kopia legitymacji
Staż	co najmniej 2 lata w klasie III na obszarze Tatr	data decyzji o nadaniu uprawnień
Praktyka	co najmniej 90 dni prowadzenia wycieczek w klasie III w Tatrach (beskidzcy i sudeccy – 30 dni)	zaświadczenia stowarzyszenia przewodników albo zleceniodawcy; umowy z klientami lub organizatorami turystyki; rachunki [1]
Wykaz przejść	oświadczenie o przejściach z okresu III klasy, w tym zimowych, a w Tatrach także skalnych wielowyciągowych, lodowych i skalno-lodowych	oświadczenie kandydata (§ 22 ust. 4 pkt 3)
Kurs uzupełniający	wiadomości i umiejętności z programu załącznika 5 cz. II	zaświadczenie organizatora wpisanego do rejestru marszałka
Zgłoszenie	najpóźniej 14 dni przed egzaminem, w urzędzie marszałkowskim	formularz z BIP + dowód opłaty 330 zł [3][5]

Parametry wykazu przejść miał – według § 4 ust. 2 pkt 4 – określić minister właściwy do spraw turystyki w konsultacji ze stowarzyszeniami przewodników i opublikować je w BIP ministerstwa ^[1]. W praktyce o tym, czy kandydat ma „wystarczający” dorobek, decyduje organizator kursu na etapie naboru. Przykład: wymogi przyjęcia z naboru ogłoszonego przez Centrum Przewodnictwa Tatrzańskiego we wrześniu 2023 r. ^[11]:

Sezon	Wymóg (dorobek z ostatnich 5 lat)	Część do „dorobienia” w trakcie kursu
Lato	5 dróg min. IV, deniwelacja ≥ 500 m	–
Lato	10 dróg min. V, deniwelacja ≥ 300 m	–
Lato	5 dróg min. VI+, deniwelacja ≥ 100 m	3 z 5
Zima	5 dróg min. IV, deniwelacja > 500 m	3 z 5
Zima	10 dróg min. V, deniwelacja ≥ 200 m	5 z 10
Lód	5 dróg min. WI4, deniwelacja ≥ 50 m	3 z 5
Narty	15 wyjść ≥ 1500 m przewyższenia i 15 km poza ośrodkami + 10 zjazdów alpejskich min. 3 w skali Wali–Życzkowskiego	–

Do tego: najwyżej 2 drogi na jednej ścianie, trudności prowadzone lub współprowadzone przez kandydata, co najmniej połowa dróg i wyjść narciarskich w Tatrach. Organizator zapowiedział egzamin wstępny: narciarstwo (trasa albo skitury), wspinanie na drodze do V stopnia, poruszanie się w terenie eksponowanym, techniki linowe i rozmowa z kierownikiem kursu. Kandydat wysyłał „życiorys górski”, wykaz przejść, skan legitymacji III klasy z opisem pracy przewodnickiej, oświadczenie zdrowotne i polisę górską ^[11].

3. Program kursu uzupełniającego (załącznik nr 5, część II)

Program jest krótszy od kursu III klasy, ale niemal w całości praktyczny. Kurs może mieć formę szkolenia grupowego albo kierowanego samokształcenia pod opieką przewodnika co najmniej II klasy wskazanego przez organizatora (§ 9 ust. 3). Zajęcia mogą się odbywać na całym obszarze uprawnień, w tym na drogach wspinaczkowych i poza szlakami (§ 9 ust. 4) ^[1].

Przedmiot	Zakres (wg rozporządzenia)	Godz.
Topografia Tatr	szczegółowa topografia ze szczególnym uwzględnieniem rejonów taternickich oraz szczytów i przełęczy, na które mogą prowadzić przewodnicy II klasy	4
Turystyka wysokogórska letnia i zimowa	prowadzenie w terenie wysokogórskim, asekuracja na krótkiej linie, zasady turystyki zimowej, zimowe niebezpieczeństwa, lawinoznawstwo, metodyka wycieczek pieszych i narciarskich zimą	4
Taternictwo letnie i zimowe	technika wspinaczki skalnej, mikstowej i lodowej	8
Szkolenie lawinowe	poruszanie się w terenie lawinowym, testy śniegowe, postępowanie po wypadku	8
Metodyka przewodnictwa i etyka	planowanie i prowadzenie wycieczki, metodyka poza szlakami i na drogach taternickich, etyka	5
Przyroda Tatr	obszary udostępnione do taternictwa i przewodnictwa, współpraca ze służbami parku, zagrożenia ze strony przyrody	3
Pierwsza pomoc i ratownictwo	kontynuacja w rozszerzonym zakresie	8
Szkolenie w terenie	min. 40 dni, w tym: 10 dni poza szlakami latem, 8 dni poza szlakami zimą, 8 dni na drogach do III stopnia latem, 5 dni na drogach do II stopnia zimą	40 dni

4. Kto prowadzi kursy

Kurs na przewodnika górskiego może prowadzić tylko organizator wpisany do rejestru organizatorów szkoleń prowadzonego przez marszałka województwa (art. 24 ustawy). Wpis może dotyczyć jednego kursu albo szkoleń „na stałe”, a we wniosku organizator określa, czy szkolenie jest podstawowe czy uzupełniające i jakiego obszaru dotyczy ^[2][13]. Ustawa wymaga od organizatora ^[2]:

• wykładowców z wyższym wykształceniem – do zajęć teoretycznych,
• instruktorów z udokumentowaną praktyką przewodnika górskiego na danym obszarze – co najmniej 50 dni w ciągu 5 lat przed złożeniem wniosku – do zajęć praktycznych,
• warunków do realizacji zajęć i przechowywania dokumentacji,
• realizacji programu z rozporządzenia i wewnętrznego regulaminu kursu (zasady obecności i zaliczeń).

Przy kursie uzupełniającym w formie samokształcenia osoba kierująca musi mieć uprawnienia przewodnika tatrzańskiego co najmniej tej klasy, o którą ubiega się kursant (§ 9 ust. 3 pkt 2), a egzaminatorem nie może zostać nikt, kto był organizatorem lub kierownikiem szkolenia zdających (§ 13 ust. 3) ^[1].

Kto organizował kursy w ostatnich latach? Ostatni publicznie ogłoszony nabór na II klasę ogłosiło Centrum Przewodnictwa Tatrzańskiego (strona Stowarzyszenia Przewodników Tatrzańskich im. Klemensa Bachledy) we wrześniu 2023 r. Jako kierownika kursu ogłoszenie wskazało Piotra Mazika (wsparcie: Rada Kursu i Rada CPT); dokumenty przyjmowano do 20 października, a listę przyjętych zapowiedziano do 5 listopada 2023 r. ^[11]. Środowisko przewodników wysokogórskich zrzesza też Stowarzyszenie Wysokogórskich Przewodników Tatrzańskich, do którego należą wyłącznie przewodnicy I i II klasy ^[18]. Porównanie wszystkich organizacji: koła i stowarzyszenia przewodników tatrzańskich.

Rejestr organizatorów szkoleń nie jest publikowany w BIP w formie listy. Najpewniejszy sposób, by sprawdzić, czy kurs jest „prawdziwy”, to zapytać organizatora o numer zaświadczenia o wpisie do rejestru – ten numer musi się znaleźć na zaświadczeniu o ukończeniu kursu (§ 9 ust. 9), bez którego urząd nie dopuści do egzaminu ^[1][3].

5. Egzamin państwowy krok po kroku

Egzamin przeprowadza Komisja egzaminacyjna dla kandydatów na przewodników górskich tatrzańskich, powoływana przez Marszałka Województwa Małopolskiego, w składach trzyosobowych. Egzaminatorzy muszą mieć uprawnienia co najmniej tej klasy, na którą odbywa się egzamin; jeden może być specjalistą z wyższym wykształceniem bez uprawnień ^[1]. Więcej o składzie: komisja egzaminacyjna.

Etap	Jak wygląda	Podstawa
Zgłoszenie	formularz z BIP, zaświadczenie o kursie, dokumenty stażu i praktyki, wykaz przejść, dowód opłaty 330 zł (120 zł teoria + 210 zł praktyka); najpóźniej 14 dni przed egzaminem. Opłata przepada, jeśli nie wycofasz się na piśmie co najmniej 14 dni wcześniej.	§ 14, BIP [1][3]
Termin	wyznacza przewodniczący komisji na wniosek organizatora kursu lub co najmniej 3 kandydatów; ogłoszenie w BIP min. 30 dni wcześniej; egzamin odbywa się, jeśli dopuszczono co najmniej 3 osoby	§ 13 ust. 6, § 14 ust. 5 [1]
Teoria – egzamin ustny	losowany zestaw pytań; każdy egzaminator ocenia każdą odpowiedź w skali 0–5	§ 16, § 18 [1]
Praktyka – część letnia	1 dzień w Tatrach Wysokich, teren pozaszlakowy udostępniony do taternictwa; 3 zadania	BIP [5]
Praktyka – część zimowa	1 dzień, często kilka miesięcy później („dzień trzeci”); 2 zadania	BIP [5][6]
Świadectwo i uprawnienia	świadectwo (17 zł opłaty skarbowej), wniosek o nadanie uprawnień II klasy z dokumentami praktyki, 1 zdjęciem 3×4 cm i opłatą 10 zł	§ 21–22, BIP [1][14]

Zadania praktyczne od 2016 r. są niemal niezmienne. Według kryteriów z 2026 r. ^[5]:

Zadanie	Co oceniają egzaminatorzy
1. Ogólne przygotowanie do wycieczki (lato)	harmonogram, wyposażenie, nawigacja w terenie, przekazywanie informacji klientom
2. Prowadzenie w eksponowanym terenie pozaszlakowym (lato)	wybór drogi bez asekuracji, zakładanie poręczówki i przeprowadzanie po niej klientów, krótka lina, instruktaż dla klientów
3. Teren wymagający sztywnej asekuracji (lato)	prowadzenie wyciągu, przeloty i stanowiska, asekuracja z góry, wyciąganie klienta, opuszczanie z asekuracją, zjazd do klienta
4. Zagrożenie lawinowe (zima)	ocena warunków śniegowo-lawinowych, wybór trasy, poszukiwanie zasypanego detektorem, instruktaż
5. Prowadzenie w warunkach zimowych	krótka lina, droga śnieżno-mikstowa z klientem, opuszczanie, zjazd do klienta

Sprzęt wymagany na egzaminie urósł przez dekadę. W 2015 r. komisja wymagała zestawu do asekuracji klientów „w terenie skalnym i na grani o trudnościach III UIAA”; w latach 2024 i 2026 – zestawu do asekuracji w terenie skalnym (zimą także skalno-lodowym i lodowym) o trudnościach do V UIAA. Do tego kask, uprząż, lina pojedyncza min. 50 m, kompas lub GPS, wysokościomierz, mapa, a zimą raki, czekany i zestaw lawinowy ^[5][6][7].

6. Historia egzaminów i naborów 2015–2026

Przejrzeliśmy wszystkie ogłoszenia o egzaminach na II klasę opublikowane w BIP Urzędu Marszałkowskiego – aktualne i archiwalne ^[4]. Każdy egzamin ma część ustną, letnią i zimową; jeśli kurs kończy się latem, część zimowa odbywa się w kolejnym sezonie (urząd nazywa ją wtedy „dniem trzecim”).

Sesja	Część teoretyczna	Część praktyczna – rejon	Uwagi
2015 (VI) + 5 II 2016	test pisemny + ustny, siedziba TPN w Kuźnicach (25 VI 2015)	lato: Tatry Wysokie – doliny Białki i Suchej Wody (26 VI); zima: Dolina Gąsienicowa, na nartach i pieszo (5 II 2016)	egzamin wg przepisów z 2006 i 2011 r.
2015 (X) + 5 II 2016	test + ustny, TPN (22 X 2015)	lato 23 X 2015; zima razem z grupą czerwcową	druga grupa tego samego rocznika
2016 (IX) + 25 I 2017	test + ustny, Dworzec Tatrzański PTTK (29 IX)	lato 30 IX; zima 25 I 2017 – start Kuźnice, skitury i teren śnieżno-skalny	w tym samym roku dwie sesje na I klasę
2017 (III) + 4 IX 2017	tylko ustny (8 III) – pierwszy egzamin w pełni wg rozporządzenia z 2014 r.	zima 9 III; lato 4 IX 2017 – Dolina Rybiego Potoku
2017 (IX) + 22 II 2018	ustny (5 IX)	lato 6 IX; zima 22 II 2018 – start schronisko w Morskim Oku
2018 (II) + 29 VI 2018	ustny (20 II)	zima 21 II; lato 29 VI – Morskie Oko / Sucha Woda Gąsienicowa
2018 (VIII) + 8 II 2019	ustny (9 VIII)	lato 10 VIII; zima 8 II 2019 – start 7:30 Kuźnice, rejon Suchej Wody
2019 (IX)	ustny (24 IX), Dworzec Tatrzański	lato 25 IX – górna część Doliny Rybiego Potoku
2020 (III)	ustny 16 III	zima 17 III – start Kuźnice	odwołany z powodu epidemii
2020 (VIII) + 14 IV 2021	ustny (4 VIII)	lato 5 VIII – Morskie Oko; zima 14 IV 2021 (przesunięta z 30 III) – Kuźnice, Sucha Woda	zima „w ścisłym reżimie sanitarnym”
2021 (XI) + 28 III 2022	ustny (9 XI)	lato 10 XI – przeniesione z Morskiego Oka na Halę Gąsienicową z powodu śniegu; Czarny Staw Gąsienicowy, Granaty; zima 28 III 2022 – Zielony Staw, Świnica
2024 (IV) + 11 X 2024	ustny 3 IV – w Krakowie (ul. Wielicka 72b)	zima 5 IV – Murowaniec, Czarny Staw Gąsienicowy, Granaty; lato 11 X – drogi w rejonie Morskiego Oka	pierwsza sesja po naborze z jesieni 2023 r.
2025 (X)	ustny 29 X – Kraków	lato 30 X – Morskie Oko; termin zimowej części podaje się min. 30 dni wcześniej
2026 (IX–X)	ustny 30 IX – Zakopane, Dworzec Tatrzański	lato 1 i 2 X, dwie grupy – Morskie Oko, Czarny Staw pod Rysami, drogi w rejonie Żabiego Mnicha; zima – termin w BIP	w treści ogłoszenia podano Halę Gąsienicową, w późniejszym załączniku z trasą – Morskie Oko

Źródła tabeli: ogłoszenia i załączniki w BIP UMWM ^{[4][5][6][7][8][9][10]}.

Co widać w tych danych?

• Egzaminy odbywają się nieregularnie – w latach 2017–2018 były po dwie sesje rocznie, w 2022–2023 nie ogłoszono żadnej nowej sesji ustnej. Pierwsza sesja po przerwie (kwiecień 2024 r.) przypadła po kursie, którego nabór ogłoszono we wrześniu 2023 r. ^[4][11].
• Pogoda rządzi kalendarzem. W listopadzie 2021 r. komisja przeniosła egzamin z Morskiego Oka na Halę Gąsienicową „z racji na panujące warunki śniegowe”, w 2021 r. zimową część przesunięto o dwa tygodnie, a w 2020 r. egzamin odwołano z powodu epidemii ^[9][10].
• Dwa stałe rejony egzaminacyjne: Dolina Gąsienicowa (Murowaniec, Czarny i Zielony Staw Gąsienicowy, Granaty, Świnica) oraz Dolina Rybiego Potoku (Morskie Oko, Czarny Staw pod Rysami, Żabi Mnich, górna część doliny pod granią główną) ^[5][9].
• Do 2016 r. kandydaci na II klasę pisali też test. Egzaminy z lat 2015–2016 przeprowadzano jeszcze według rozporządzeń z 2006 i 2011 r. (dla osób, które zaczęły szkolenie przed 2014 r.). Od 2017 r. teoria to wyłącznie egzamin ustny ^[7][8].
• Narty zniknęły z kryteriów. W latach 2016–2017 zimowa część odbywała się „na nartach skiturowych oraz pieszo” i oceniano prowadzenie wycieczki narciarskiej. W kryteriach z 2024 i 2026 r. zimą zostały zadania lawinowe i prowadzenie w terenie mikstowym ^[6][8].

7. Jak wyglądał test na II klasę w 2015 r.

W czerwcu 2015 r. urząd opublikował w BIP test pisemny na II klasę – 30 pytań jednokrotnego wyboru, 45 minut, próg 20 punktów ^[7]. Dziś kandydatów na II klasę obowiązuje tylko egzamin ustny, ale test dobrze pokazuje, czego komisja oczekuje od przewodnika „taternickiego”. Około dwóch trzecich pytań dotyczyło topografii rejonów wspinaczkowych i historii taternictwa, reszta – przyrody i ochrony Tatr. Przykładowe tematy:

• przez które formacje prowadzi Droga po Głazach i jakie przełęcze otaczają Cubrynę;
• gdzie dokładnie leży Tomkowa Jaskinia w masywie Niżnich Rysów;
• najkrótsza droga z Morskiego Oka pod Galerię Gankową;
• najłatwiejsza droga na Żabiego Konia od Tylkowej Przełączki;
• kto pierwszy wszedł na Zadniego Mnicha i kto pierwszy przeszedł Komin Świerza na Kościelcu;
• do jakiej doliny opada Żleb Blatona, a do jakiego stawu – Owczy Żleb;
• oraz pytania przyrodnicze: zarybione stawy, gatunki obce w TPN, olszyna przypotokowa, salamandra, ustawa Sejmu Krajowego z 1868 r. o ochronie kozic i świstaków.

7a. Pytania ustne na II klasę – zestawy z 8 marca 2017 r.

Od 2017 r. teoria na II klasę to wyłącznie egzamin ustny. Z sesji 8 marca 2017 r. zachowało się sześć zestawów. Każdy ma ten sam układ: pytanie 1 – letnia wycieczka graniowa lub pozaszlakowa (przebieg, warianty, asekuracja, zjazdy, wycofy), pytanie 2 – wycieczka zimowa (warianty, asekuracja i zachowanie przy zagrożeniu lawinowym), pytanie 3 – przyroda i ochrona Tatr. Komisja sprawdza więc to samo, co później na egzaminie praktycznym: czy kandydat umie zaplanować drogę z klientem i bezpiecznie się wycofać.

Źródło zestawów: skan arkusza komisji egzaminacyjnej z sesji 8 marca 2017 r. (ta sama sesja figuruje w BIP – zob. tabela wyżej). Pytania przepisaliśmy dosłownie.

8. Ile to wszystko kosztuje

Pozycja	Kwota	Źródło
Kurs uzupełniający (szacunek organizatora, nabór 2023)	ok. 25–35 tys. zł, przy maks. 20 uczestnikach – zależnie od ich liczby	[11]
Opłata egzaminacyjna	330 zł (120 zł teoria + 210 zł praktyka)	[3]
Opłata skarbowa za świadectwo	17 zł	[14]
Opłata skarbowa za decyzję o nadaniu uprawnień	10 zł	[14]
Roczna opłata TPN za działalność przewodnicką (niezależnie od klasy)	200 zł	[16]
Sprzęt własny	skała do V UIAA, lód, zestaw lawinowy, skitury, raki, czekany – często kilkanaście tysięcy złotych, jeśli kandydat nie ma go z wcześniejszej działalności	szacunek TatryGuide

W ogłoszeniu z 2023 r. organizator nie napisał wprost, czy podana kwota dotyczy jednej osoby. Biorąc pod uwagę 40 dni zajęć w terenie z instruktorami, chodzi najpewniej o koszt na uczestnika. Zawsze potwierdzaj go w regulaminie kursu ^[11].

9. Ścieżka: od III klasy do II klasy w praktyce

Etap	Ile trwa	Na co uważać
1. Uprawnienia III klasy	kurs (min. 60 dni w terenie) + egzamin	od tej daty liczy się 2-letni staż
2. Praca w III klasie	min. 2 lata i 90 dni wycieczek	zbieraj umowy, rachunki i zaświadczenia od razu – na kursie będzie za późno
3. Dorobek wspinaczkowy i narciarski	równolegle, latami	prowadź wykaz dróg z datą, wyceną, deniwelacją i partnerem; organizatorzy liczą zwykle ostatnie 5 lat [11]
4. Nabór i egzamin wstępny	kilka tygodni	skitury, wspinanie do V, techniki linowe, rozmowa
5. Kurs uzupełniający	min. 40 dni w terenie + teoria	kurs trwa zwykle co najmniej jeden sezon letni i zimowy
6. Egzamin państwowy	ustny + 1 dzień latem + 1 dzień zimą	część zimowa bywa kilka miesięcy po letniej
7. Uprawnienia II klasy	decyzja marszałka	od tej daty liczy się 3-letni staż do I klasy [1]

10. Tradycja i przyszłość klas przewodnickich

Podział przewodników tatrzańskich na klasy ma ponad sto lat i sięga czasów Towarzystwa Tatrzańskiego – o tym, jak koziarze i myśliwi stawali się licencjonowanymi przewodnikami, piszemy w historii przewodnictwa tatrzańskiego. Dzisiejszy system trzech klas opisuje rozporządzenie z 2014 r.

W 2024 r. Stowarzyszenie Przewodników Tatrzańskich napisało, że po konsultacjach w ministerstwie wszystkie środowiska przewodników górskich – beskidzkie, sudeckie i tatrzańskie – „skłaniają się do likwidacji klas przewodnickich” i podziału na przewodnictwo górskie i wysokogórskie. Powody: klasy są nieczytelne dla klientów, nie mają odpowiedników za granicą i utrudniają uznawanie uprawnień. Dlatego przewodnicy I i II klasy coraz częściej przedstawiają się jako „wysokogórscy przewodnicy tatrzańscy” ^[12].

Stan prawny w październiku 2026 r.: rozporządzenie o nabywaniu uprawnień przewodnika górskiego obowiązuje w brzmieniu z 2019 r., a urząd marszałkowski przeprowadza egzaminy na klasy II i I według dotychczasowych zasad ^[1][5]. Jeśli przepisy się zmienią, uprawnienia nabyte wcześniej co do zasady pozostaną w mocy – tak było przy reformie z 2014 r. (§ 25) ^[1].

Przewodnik II klasy, który chce prowadzić także w Alpach i na Słowacji, idzie zwykle dalej: do I klasy albo do międzynarodowych uprawnień przewodnika wysokogórskiego IVBV.

Sprawdź się

Pięć pytań na utrwalenie. Kliknij odpowiedź – od razu zobaczysz wyjaśnienie.

Najczęstsze pytania

Kto może zapisać się na kurs na przewodnika tatrzańskiego II klasy?

Formalnie – przewodnik górski tatrzański III klasy (§ 9 ust. 2 rozporządzenia). Do egzaminu dopuszcza się jednak dopiero osobę, która ma co najmniej 2 lata stażu w klasie III, co najmniej 90 dni prowadzonych wycieczek w Tatrach i wykaz przejść obejmujący przejścia zimowe, skalne wielowyciągowe, lodowe i skalno-lodowe. Organizator kursu stawia zwykle własne, wyższe progi – np. w naborze z 2023 r. wymagał wykazu dróg do VI+ latem, dróg zimowych, lodowych WI4 i 15 wyjść skiturowych oraz egzaminu wstępnego.

Ile kosztuje kurs na II klasę?

Cenę ustala organizator. W ogłoszeniu o naborze z 2023 r. Centrum Przewodnictwa Tatrzańskiego szacowało koszt kursu na około 25–35 tys. zł przy maksymalnie 20 uczestnikach, zależnie od ich liczby. Do tego dochodzą opłata egzaminacyjna 330 zł (120 zł teoria + 210 zł praktyka), 17 zł opłaty skarbowej za świadectwo i 10 zł za decyzję o nadaniu uprawnień – oraz własny sprzęt wspinaczkowy, lawinowy i skiturowy.

Jak często są kursy i egzaminy na II klasę?

Nie ma stałego kalendarza. Egzamin wyznacza przewodniczący komisji na wniosek organizatora szkolenia albo grupy co najmniej 3 kandydatów. W BIP Urzędu Marszałkowskiego od 2015 r. opublikowano kilkanaście ogłoszeń o egzaminach na II klasę – w niektórych latach dwa, w innych żadnego (np. 2022–2023 bez nowej sesji ustnej, w 2024 r. sesja po kursie ogłoszonym jesienią 2023 r.).

Czy przewodnik II klasy może prowadzić klientów na Słowacji, np. na Gerlach?

Polskie uprawnienia obejmują obszar określony w § 5 rozporządzenia, czyli polską część Tatr i Podtatrze. Od 1 stycznia 2026 r. słowacka ustawa zastrzega prowadzenie poza szlakami, wspinaczkę i skitury dla horskich vodców zarejestrowanych w słowackich organizacjach. Polska II klasa sama z siebie nie daje prawa do pracy w TANAP-ie – szczegóły w artykule „Przewodnicy tatrzańscy a Słowacja”.

Czy na II klasę trzeba umieć jeździć na nartach?

Program kursu obejmuje metodykę wycieczek narciarskich, a organizatorzy wymagają doświadczenia skiturowego i sprawdzają narciarstwo na egzaminie wstępnym. W latach 2016–2017 zimowa część egzaminu państwowego odbywała się na nartach skiturowych. Osobnym wpisem w legitymacji są natomiast uprawnienia do prowadzenia wycieczek narciarskich – zdobywa się je jednodniowym egzaminem narciarskim (§ 9 ust. 6–7), niezależnie od klasy.

Gdzie odbywa się egzamin praktyczny?

Zawsze w Tatrach Wysokich, w terenie pozaszlakowym udostępnionym przez TPN do taternictwa. W latach 2015–2026 były to dwa rejony: Dolina Rybiego Potoku (Morskie Oko, Czarny Staw pod Rysami, Żabi Mnich) oraz Dolina Gąsienicowa (Murowaniec, Czarny i Zielony Staw Gąsienicowy, Granaty, Świnica). Komisja publikuje główne punkty trasy co najmniej 7 dni przed egzaminem.

Czy zniesienie klas przewodnickich jest przesądzone?

Nie. Środowiska przewodnickie w 2024 r. pisały o konsultacjach w ministerstwie i o kierunku „przewodnictwo górskie i wysokogórskie” zamiast klas. Według stanu z października 2026 r. rozporządzenie z 2014 r. obowiązuje bez zmian (ostatnia nowelizacja – 2019 r.), a urząd marszałkowski nadal przeprowadza egzaminy na klasy II i I.

Czytaj dalej: Kurs na przewodnika tatrzańskiego III klasy, Komisja egzaminacyjna, SWPT, Instruktor w Tatrach, Przewodnik wysokogórski IVBV, Akademia TatryGuide.

Źródła