Kornel Makuszyński w Zakopanem – Opolanka, Koziołek Matołek i honorowe obywatelstwo

Kornel Makuszyński to pisarz, którego zna każde dziecko – choćby z Koziołka Matołka. Mniej osób wie, że to także ważna postać Zakopanego: honorowy obywatel miasta, prezes klubu narciarskiego, organizator zawodów dla dzieci i mieszkaniec willi „Opolanka”, w której dziś jest jego muzeum. Tu spędził też najtrudniejsze lata – gdy po wojnie władza zakazała druku jego książek.

Kalendarium

Rok	Wydarzenie
8 I 1884	Urodzony w Stryju (dziś Ukraina).
1903	Matura we Lwowie. Pierwsze wiersze w „Słowie Polskim”; studia we Lwowie, potem na Sorbonie.
1914–1918	Internowany przez Rosjan w głębi Rosji.
od 1918	Mieszka w Warszawie, kilka miesięcy w roku spędza w Zakopanem.
od 1906	Bywa w Zakopanem; od 1921 r. pisze felietony „Listy z Zakopanego”.
6 III 1931	Honorowe obywatelstwo Zakopanego, kilka miesięcy później – honorowe członkostwo Związku Górali.
1932	Pierwsza księga przygód Koziołka Matołka (z datą 1933).
1933	Honorowy prezes Towarzystwa Sportowego „Wisła” w Zakopanem.
od 1934	Wakacje w willi „Opolanka”.
1937	„Szatan z siódmej klasy”; członek Polskiej Akademii Literatury.
XI 1944	Po powstaniu warszawskim zamieszkuje na stałe w Opolance.
31 VII 1953	Umiera w Zakopanem; grób na Pęksowym Brzyzku.
1966	Otwarcie Muzeum Kornela Makuszyńskiego.

Lwowiak, który pokochał Zakopane

Makuszyński urodził się 8 stycznia 1884 r. w Stryju. Wcześnie stracił ojca. Gimnazjum skończył we Lwowie, gdzie pierwsze wiersze czytał Leopold Staff. Studiował polonistykę i romanistykę we Lwowie, a potem na Sorbonie. Podróżował po Europie z Janem Kasprowiczem, Leopoldem Staffem i Władysławem Orkanem ^[1]. Był tak zakochany w architekturze zakopiańskiej, że przed I wojną przywiózł spod Tatr domek i postawił go w parku dworskim na Litwie, w majątku rodziny swojej pierwszej żony. Po 1918 r. mieszkał w Warszawie, ale kilka miesięcy w roku spędzał w Zakopanem ^[1].

Honorowy obywatel, narty i dzieci

6 marca 1931 r. Makuszyński otrzymał honorowe obywatelstwo Zakopanego, a kilka miesięcy później honorowe członkostwo Związku Górali. Od 1930 r. był honorowym członkiem, a od 1933 r. honorowym prezesem Towarzystwa Sportowego „Wisła” ^{[1] [6]}. Swoimi felietonami – m.in. cyklem „Listy z Zakopanego” (od 1921 r.) – wybitnie przyczynił się do popularności miasta ^[6]. W okresie międzywojennym zainicjował rozdawanie nart zakopiańskim dzieciom i zawody narciarskie dla nich. Organizuje się je do dziś jako Zawody Narciarskie Dzieci o Memoriał Kornela Makuszyńskiego ^[6]. Startowała w nich i kilka razy wygrała kilkuletnia Helena Marusarzówna, późniejsza mistrzyni Polski i kurierka ^[4]. Był człowiekiem towarzyskim i zamożnym, kolekcjonował dzieła sztuki. Tatry były dla niego raczej tłem niż celem: WET odnotowuje chyba jedyną jego wycieczkę na szczyt – na Granaty. Pisał za to o taterniku Mieczysławie Świerzu i propagował budowę kolejki na Kasprowy Wierch ^[6].

Koziołek Matołek i książki dla młodzieży

W latach 30. Makuszyński był jednym z najpoczytniejszych pisarzy w Polsce. Koziołka Matołka stworzył z rysownikiem Marianem Walentynowiczem – to jedna z pierwszych polskich historyjek obrazkowych dla dzieci. Pierwszy tom ukazał się na Boże Narodzenie 1932 r. (z datą 1933). Rytmiczne czterowiersze z rysunkami opowiadają, jak koziołek szuka Pacanowa, gdzie „kozy kują” ^[3]. Dla starszych napisał m.in. „O dwóch takich, co ukradli księżyc” (1928), „Przyjaciela wesołego diabła” (1930), „Pannę z mokrą głową” (1932), „Awanturę o Basię” i „Szatana z siódmej klasy” (1937) – książki wielokrotnie filmowane ^[1].

Opolanka: dom, zakaz druku i muzeum

Bomba, która we wrześniu 1939 r. trafiła w jego warszawski dom, zniszczyła rękopisy i zbiory sztuki. Po powstaniu warszawskim, przez obóz w Pruszkowie i Kraków, Makuszyński dotarł w listopadzie 1944 r. do Zakopanego i zamieszkał na stałe w willi „Opolanka” przy ul. Tetmajera 15, w której od 1934 r. spędzał wakacje ^{[1] [2]}.

Po 1945 r. objęto go zakazem publikacji. W czasach stalinizmu jego książki uznano za „pozbawione treści wychowawczych i wsteczne”. Do 1948 r. zdążył wydać tylko „List z tamtego świata” (1946). Zmarł 31 lipca 1953 r. w Zakopanem i spoczął na Pęksowym Brzyzku ^[1]. Wdowa, śpiewaczka Janina Gluzińska-Makuszyńska, przekazała zbiory społeczeństwu i w 1966 r. w Opolance otwarto Muzeum Kornela Makuszyńskiego – dziś oddział Muzeum Tatrzańskiego. Przed muzeum stoi pomnik pisarza z Koziołkiem Matołkiem. W 2018 r. pisarz otrzymał pośmiertnie Order Orła Białego, który rodzina przekazała do muzeum w 2019 r. ^[2].

Gdzie opowiedzieć o Makuszyńskim – przystanki

Przystanek	O czym opowiedzieć
Muzeum w willi „Opolanka”, ul. Tetmajera 15	Cztery pokoje pamiątek, sztuki i mebli. Idealne dla rodzin z dziećmi – Koziołek przed wejściem.
Pęksowy Brzyzek	Grób pisarza blisko grobów Marusarzów – historia zawodów narciarskich dla dzieci.
Wielka Krokiew	Przedwojenny sport zimowy, TS „Wisła” i honorowy prezes klubu.
Krupówki	Zakopane lat 30. – kawiarnie, literaci, kurort pełen pisarzy.

Zobacz też: Helena Marusarzówna, Władysław Orkan, Historia narciarstwa w Tatrach, Tatry z dziećmi.

Sprawdź się

Pięć pytań na utrwalenie. Kliknij odpowiedź – od razu zobaczysz wyjaśnienie.

Najczęstsze pytania

Gdzie mieszkał Kornel Makuszyński w Zakopanem?

W willi „Opolanka” przy ul. Tetmajera 15. Spędzał w niej wakacje od 1934 r., a od listopada 1944 r. mieszkał tam na stałe. Od 1966 r. w willi działa Muzeum Kornela Makuszyńskiego, oddział Muzeum Tatrzańskiego.

Gdzie pochowany jest Kornel Makuszyński?

Na Cmentarzu Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku w Zakopanem. Zmarł 31 lipca 1953 r. w Zakopanem.

Czy Muzeum Makuszyńskiego jest dobre dla dzieci?

Tak – to małe, czteropokojowe muzeum z pamiątkami po autorze Koziołka Matołka i „Szatana z siódmej klasy”. Przed budynkiem stoi pomnik pisarza z Koziołkiem. Przed wizytą warto sprawdzić aktualne godziny otwarcia na stronie Muzeum Tatrzańskiego.

Co łączy Makuszyńskiego z Zakopanem?

Od 1918 r. spędzał tu kilka miesięcy w roku, w 1931 r. został honorowym obywatelem miasta, a w 1933 r. honorowym prezesem TS „Wisła”. Zainicjował rozdawanie nart dzieciom i zawody narciarskie, które do dziś odbywają się jako Memoriał Kornela Makuszyńskiego. Od 1944 r. mieszkał tu na stałe.

Czytaj dalej: Helena Marusarzówna, Władysław Orkan, Witkacy, Historia Zakopanego.

Źródła