Wielka Korona Tatr · nr 1 z 14 · Najwyższy szczyt Tatr i całych Karpat
Gerlach – 2655 m n.p.m.
Najwyższy szczyt Tatr, Karpat i Słowacji, „król tatrzański” Mieczysława Karłowicza. Nie prowadzi na niego żaden szlak – najczęściej wchodzi się z Doliny Wielickiej przez Wielicką Próbę, z bazą w hotelu Śląski Dom.
- 2655 m, boczna grań Tatr Wysokich na Słowacji; należy też do Korony Europy.
- Brak szlaku. Drogi normalne: Wielicka Próba (z Doliny Wielickiej) i Batyżowiecka Próba – obie silnie eksponowane.
- Baza: hotel górski Śląski Dom w Dolinie Wielickiej.
- Pierwsze wejście: najpewniej 1834 r. (Gelhof, Johann Still, Martin Spitzkopf-Urban i dwóch „koziarzy”); zimą 15 stycznia 1905 r.
Nazwy: słow. Gerlachovský štít, niem. Gerlsdorfer Spitze, węg. Gerlachfalvi-csúcs. Gerlach jest 1. co do wysokości szczytem Wielkiej Korony Tatr – listy 14 szczytów wyższych niż 8000 stóp (2438,4 m) i wybitnych na co najmniej 100 m [3].
Położenie i topografia
Masyw Gerlacha ma kilka wierzchołków. Od północnego zachodu zaczyna go Zadni Gerlach (2616 m) w grani głównej. Za Przełęczą Tetmajera wznosi się wierzchołek główny, a dalej Pośredni Gerlach, Gerlachowska Czuba i Mały Gerlach (2601 m). Dwa ramiona Małego Gerlacha obejmują Gerlachowski Kocioł. Masyw góruje nad Doliną Wielicką od południowego zachodu i nad Doliną Batyżowiecką od północnego wschodu [1].
Drogi wejścia i przejście
- Wielicka Próba – najpopularniejsza droga, z Doliny Wielickiej. Jako pierwsi przeszli ją 31 sierpnia 1874 r. Mór Déchy i towarzysze z przewodnikami Johannem Stillem i Samuelem Horvayem [1].
- Batyżowiecka Próba – z Doliny Batyżowieckiej; po raz pierwszy w 1875 r. Batyżowieckim Żlebem [2].
- Inne drogi: Żleb Karczmarza, Próba Tatarki, Żleb Darmstädtera, Droga Martina (Martinovka). Zachodnia ściana ma ok. 350 m, a nad nią zostaje jeszcze ok. 150 m do szczytu [1].
- Obie drogi normalne są silnie eksponowane – wejścia turystyczne tylko z przewodnikiem [1]. W regulaminie TANAP Gerlach jest wymieniony wśród miejsc wspinaczkowych z bazą w Śląskim Domu [4].
- Z horským vodcom – od 1 stycznia 2026 r. na Słowacji prowadzić klientów poza znakowanymi szlakami i na drogach wspinaczkowych może wyłącznie horský vodca, czyli licencjonowany przewodnik wysokogórski (np. IVBV) [5].
- Samodzielnie – tylko jako wspinacz. Trzeba być członkiem krajowego związku wspinaczkowego (w Polsce np. PZA), mieć sprzęt i znać teren, a przed wyjściem zarejestrować się online na stronie TANAP. Na drogach o trudności I–II+ wymagane jest też zaświadczenie o ukończeniu szkolenia podstawowego [4].
- Pora dnia: od 1 czerwca do 31 października wspinaczka tylko za dnia, od 1 listopada do 15 kwietnia w godz. 5:00–19:00 [4].
- Polski przewodnik tatrzański nie ma uprawnień do prowadzenia poza szlakami po słowackiej stronie. Wejście poza szlakiem bez spełnienia tych warunków grozi mandatem.
Historia zdobywania
- Prawdopodobnie ok. 1820 r. na któryś z wierzchołków dotarli austriaccy topografowie wojskowi – na mapie z 1822 r. bardzo wiernie oddali rzeźbę Gerlachowskiego Kotła [1].
- 1834: najpewniej pierwsze wejście – w czasie polowania na kozice. Potwierdził je dopiero w 1874 r. list Johanna Stilla [1].
- 11 sierpnia 1855: polscy botanicy Zygmunt Bośniacki i ks. Wojciech Grzegorek [1].
- 22 września 1874: ks. Józef Stolarczyk z zakopiańskimi przewodnikami Wojciechem Gąsienicą-Kościelnym, Wojciechem Giewontem, Wojciechem Rojem i Szymonem Tatarem [1].
- 19 sierpnia 1875: m.in. Tytus Chałubiński z synem Ludwikiem i Walery Eljasz-Radzikowski [1].
- Zimą: 15 stycznia 1905 r. – Janusz Chmielowski, Károly Jordán i przewodnicy Klemens Bachleda, Johann Franz i Paul Spitzkopf-Urban [1].
Ciekawostki i nazwa
- Dopiero pomiary leśniczego Ludwiga Greinera z lat 1837–1838 pokazały, że Gerlach jest wyższy od Łomnicy. Jeszcze encyklopedia Orgelbranda z 1867 r. podawała dla „Gierlachowskiego Szczytu” 2307 m, a dla Łomnicy 2696 m [1].
- W 1896 r., na 1000-lecie Węgier, wmurowano pod wierzchołkiem diorytową tablicę i zaproponowano nazwę Szczyt Franciszka Józefa. Małą tabliczkę z tą nazwą w 1900 r. zrzucili polscy taternicy z Klimkiem Bachledą i Jędrzejem Obrochtą. W latach 20. Czesi promowali nazwę „Szczyt Legionistów” – ich blaszaną chorągiew zrzucił zakopiański przewodnik Daniel Gąsienica [1].
- Nazwa pochodzi od komesa Gerlacha ze Spiskiej Soboty (dokument z 1326 r.) i od wsi Gerlsdorf (Gierlachów). Najstarsza słowiańska nazwa to Kotel albo Na Kotlu [1].
- W 2012 r. Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych przyjęła „Gerlach” jako główny egzonim, a „Gierlach” jako wariantowy [1].
- Przy wierzchołku rośnie jeszcze 15 gatunków roślin naczyniowych, m.in. dzwonek alpejski i pierwiosnka maleńka. Metalowy krzyż stoi na szczycie od 1997 r. [1].
Na Gerlach wejście poza szlakiem prowadzi wyłącznie licencjonowany horský vodca. Pomagam ułożyć plan Wielkiej Korony, dobrać kolejność szczytów i przygotować się kondycyjnie na polskich szlakach. Kto prowadzi na Słowacji, potwierdzam przy rezerwacji.
Zapytaj o Gerlach
Formularz niczego nie wysyła sam – przygotuje gotowy e-mail albo tekst do skopiowania.
Skopiowano – wklej treść do wiadomości lub SMS-a.
Najczęstsze pytania
Ile metrów ma Gerlach?
Gerlach ma 2655 m n.p.m. i jest 1. co do wysokości szczytem Wielkiej Korony Tatr.
Czy na Gerlach prowadzi szlak?
Nie. Na Gerlach nie prowadzi znakowany szlak. Wejść można tylko z horským vodcom (licencjonowanym przewodnikiem wysokogórskim) albo jako zarejestrowany wspinacz, członek związku wspinaczkowego, zgodnie z regulaminem TANAP.
Kto pierwszy wszedł na Gerlach?
Najpewniej 1834 r. (Gelhof, Johann Still, Martin Spitzkopf-Urban i dwóch „koziarzy”); zimą 15 stycznia 1905 r.
Wróć do listy: Wielka Korona Tatr – wszystkie 14 szczytów.
Źródła
- Wikipedia (pl): „Gerlach” (dostęp 21.10.2026). link
- Wikipedia (sk): „Gerlachovský štít” (dostęp 21.10.2026). link
- Wikipedia (pl): „Wielka Korona Tatr” – kryteria P. Mielusa (1998), pomiary lidarowe, rekordy (dostęp 21.10.2026). link
- Vyhláška Okresného úradu Prešov č. 26/2023 V. v. SR o Návštevnom poriadku Tatranského národného parku (Vestník vlády SR, 20.11.2023, w mocy od 15.12.2023) – sezonowe zamknięcia szlaków (zał. 3) i warunki uprawiania taternictwa (§ 6). link
- Zákon č. 544/2002 Z. z. o Horskej službe (SK), w brzmieniu od 1.01.2026 – prowadzenie poza szlakami i wspinaczka z klientem tylko przez horského vodcu; prowadzenie po szlakach – horský sprievodca. link
Wysokości według aktualnych haseł Wikipedii; starsze pomiary podano w nawiasach. Przepisy – stan na październik 2026 r.